'Tijd om euthanasie uit het strafrecht te halen'

Beeld ANP

Dertien jaar na de invoering van de euthanasiewet moet het systeem grondig op de schop. Euthanasie moet uit het strafrecht en als normaal medisch handelen beschouwd worden. Dat zegt Robert Schurink, de nieuwe directeur van de vereniging voor een vrijwillig levenseinde, de NVVE.

Schurink wijst er op dat van de 15.000 jaarlijkse euthanasieverzoeken nog altijd tweederde wordt afgewezen. Volgens hem is dat lang niet altijd omdat artsen principiële bezwaren hebben, maar ook omdat ze terugdeinzen voor het juridische proces dat euthanasie met zich kan meebrengen.

Wanneer een arts zo'n verzoek wil inwilligen, moet hij te rade gaan bij een tweede (scen)arts, en na afloop rapporteren aan de toetsingscommissie euthanasie. Wanneer die vindt dat er 'onzorgvuldig' is gehandeld, wordt een arts gehoord en gaat het dossier naar het Openbaar Ministerie, die beoordeelt of ze een arts vervolgen.

"Dat systeem blijkt overbodig", zegt Schurink, "want het OM heeft in al die jaren nog nooit besloten om een arts te vervolgen. Toen deze wet is opgetuigd, dachten we: "Gaat dat wel goed?" Nu blijkt dat artsen dit erg professioneel en deskundig uitvoeren, is het tijd om hiermee op te houden en de strafbaarheidstelling voor artsen op te heffen."

Weinig animo
Schurink is zich ervan bewust dat er in de Tweede Kamer doorgaans weinig animo is om de zwaar bevochten euthanasiewet open te breken. Maar hij denkt aan te kunnen haken bij de commissie van Wijzen van Paul Schnabel die volgende maand met een advies komt over het vraagstuk rond ouderen die hun leven voltooid achten, en euthanasie willen. Omdat hij verwacht dat er dan tóch een discussie zal losbarsten, waarom dan óók niet over dit fundamentele punt, vindt hij.

"Met het op leeftijd raken van een groep babyboomers is het tijd om de volgende stap te zetten. Dat zijn mensen die hier goed over hebben nagedacht, en de eigen regie willen behouden. Die kun je niet in de kou laten staan."

Palliatieve sedatie
Als voorbeeld noemt hij de praktijk in ziekenhuizen, waar per jaar zo'n 17.000 patiënten overlijden tijdens palliatieve sedatie, een diepe slaap die het sterven niet mag versnellen, maar wel pijnloos moet maken. Dat er jaarlijks in ziekenhuizen maar 175 keer euthanasie verleend wordt, bewijst volgens hem dat artsen zo'n palliatief traject vrijwel standaard aanbieden. "Wat ik hoor, is dat artsen lang vaag doen en uiteindelijk zeggen: 'Nu is het te laat voor euthanasie.' Dat kun je niet maken."

De palliatieve route is volgens hem bovendien niet altijd even prettig. "Wij hebben regelmatig NVVE-leden aan de lijn die zeggen dat hun vader of moeder tóch met veel pijn is overleden. Dan denk ik: 'Zo zou het natuurlijk niet moeten.'"

Hoewel hij euthanasie meer gelijk wil trekken aan palliatieve zorg, blijft wat Schurink betreft het raadplegen van een tweede (scen)arts wel van belang. Maar de toetsingscommissie en het Openbaar Ministerie zijn volgens hem passé. In plaats daarvan wil hij terug naar de gemeentelijk lijkschouwer die op basis van een verklaring van een arts bepaalt of hij een zaak doorstuurt naar de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Artsen zullen dan een eerlijker afweging maken, verwacht hij.

Wat wil Schurink nog meer?
In september volgde Schurink interim-directeur Rob Jonquière op, die in mei het stokje overnam van Petra de Jong, jarenlang het gezicht van de NVVE. De nieuwe NVVE-directeur heeft, behalve euthanasie uit het strafrecht halen, nog een paar wensen.

Zo wil hij dat artsen in de toekomst euthanasieverzoeken alleen nog beargumenteerd mogen afwijzen. Ook afwijzingen moeten wat hem betreft naar de toetsingscommissies, zo lang die nog bestaan. Artsen die een verzoek 'onterecht' afwijzen, hoeven wat hem betreft geen sancties te verwachten. Maar meer kennis over weigeringen kan volgens hem leiden tot betere voorlichting naar artsen toe.

Verder wil hij graag een experiment met een 'laatstewilpil'. De belangenvereniging wil hierover in gesprek met meerdere partijen, waaronder de artsenfederatie KNMG en de ministeries van Volksgezondheid en Veiligheid en Justitie. Anders dan in de oude plannen voor een pil van Drion, ziet de NVVE hier - in elk geval aanvankelijk - nog wel een rol voor de arts. Die zouden in een wetenschappelijk experiment met een grote groep ouderen moeten bepalen op basis van welke criteria iemand voor zo'n pil in aanmerking komt. Wanneer die duidelijk zijn, zouden artsen zich daarna kunnen terugtrekken, denkt Schurink. Wat hem betreft kunnen ook andere zorgverleners, zoals psychologen, dan inschatten of iemand zo'n pil mag. Belangrijk daarbij is volgens hem dat de laatstewilpil niet beschikbaar komt als er sprake is van een suïcidale fase of mensen die in een 'emotionele periode' zitten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden