TIJD beleving Douwe Draaisma, hoogleraar psychologie

Sander Becker

Een geweldig feestje vliegt in een mum van tijd voorbij, terwijl een auto-ongeluk voor het gevoel uren duurt. Hoe kan onze tijdsbeleving ons zo voor de gek houden?

Dat is bij uitstek een vraag voor Douwe Draaisma, hoogleraar geschiedenis van de psychologie in Groningen en schrijver van het veelgelezen boek ’Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt’. „Zo’n ongeluk is een speciaal geval”, legt hij uit. „Door het dreigende vooruitzicht dat je met de auto tegen een boom rijdt, komt in het brein veel adrenaline vrij. Die stof maakt dat de hersenen sneller gaan werken, met als gevolg dat je per tijdseenheid meer indrukken opneemt dan normaal. Daardoor lijkt het ongeluk een stuk langer te duren dan die paar seconden waarin je op de boom afglijdt.”

Het is te vergelijken met een hogesnelheidscamera, vervolgt Draaisma. Zo’n camera maakt extra veel beelden per seconde, waardoor de film tijdens het afspelen vertraagd lijkt. Dit fenomeen misleidt niet alleen mensen die een auto-ongeluk meemaken. Ook slachtoffers van een aardbeving ondergaan het. ’Het trilde minutenlang’, zeggen ze. Maar seismologen kunnen er vaak niet meer van maken dan tien of twintig seconden.

Zelfs politieagenten, die toch gewend zijn om nauwkeurig te observeren, zijn vatbaar voor deze illusie van vertraagde tijd. Als ze na een spannende achtervolging moeten aangeven hoe lang ze bezig zijn geweest, overschatten ze de tijd structureel. „Ze zeggen bijvoorbeeld een kwartier. Laat je vervolgens zien dat het op de klok maar drie minuten duurde, dan kunnen ze dat nauwelijks geloven.”

Tot zover de enerverende ervaringen. Aan de andere kant van het spectrum staan de perioden waarin bijna niets gebeurt. Ook daar lijken drie minuten vreemd genoeg wel een kwartier te duren. Neem het wachten op de trein. Adrenaline is in zo’n geval ver te zoeken. Oorzaak van de vertraagde tijdsbeleving is hier puur de monotonie. „Tijdsbeleving werkt volgens een U-curve”, verheldert de wetenschapper. „In de uiteinden van de curve, gevormd door de extreem prikkelrijke of extreem prikkelarme periodes, vertraagt de tijd het sterkst. Daartussen is de tijdsbeleving redelijk normaal.”

Maar hoe zit het dan met dat gezellige feestje? Waar op de curve moeten we dat plaatsen? „Dat hangt ervan af naar welk moment van de avond je kijkt”, zegt Draaisma. „Als je na het eerste uur op je horloge kijkt, denk je: Goh, is het pas half tien? Je hebt dan veel nieuwe indrukken opgedaan en voor je gevoel is er daardoor meer tijd verstreken. Maar de laatste uren is het meer van hetzelfde. Vaak drink je er ook nog wat bij, waardoor je nog minder in je opneemt. Als je dán op je horloge kijkt, blijk je ineens drie uur verder. Dan is de tijd inderdaad gevlogen.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden