Tiger Lily - Compositie - Kaamos bij NDT, vergankelijkheid dwingt tot zwijgen dans

In januari: Arnhem (17), Groningen(19), Rotterdam (21,22), Den Haag (14, 25,26), Amsterdam (27, 28). in februari: Den Haag (1,2,3), Amsterdam (4), Amersfoort (7) en Den Bosch (9).

Hoe is het menselijkerwijs allemaal mogelijk? Geen plek op het podium bleef ook maar enig moment zonder betekenis, of de coulissen en achterwand nu weg, aanwezig of met zwart doek afgedekt waren.

Des te deerniswekkender zijn de vele lege plaatsen in de zaal. Hoe is het toch in hemelsnaam mogelijk dat dit gezelschap met de beste dansers en beste choreografen ter wereld en internationaal gerenommeerde musici (o.a. het Arnold Quartett van de Deutsche Kammerphilharmonie) wel buiten maar niet in Nederland zelf volle zalen trekt? Geldt hier het 'Niemand is profeet in eigen land', naar Matth. 13:57?

Beangstigend

Zij, die niet gingen, zijn even onthutsend en beangstigend als de duivelse Aryeh Weiner, die in Jiri Kylians versie van de Genesis de kleefstroken van de witte grond trekt en tot een prop verstrengelt. Hij omwikkelt er de slang mee, drijft het eerste menselijke geslacht tot zondeval en uit het paradijs: kermend, kronkelend, hunkerend en tollend brengen tien dansers de binnenste buitenkering van het eerste hoofdstuk van de Bijbel in beeld.

De wegblijvers staan bovendien even in hun hemd en met de mond vol tanden als de zes tafelgenoten van Jorma Elo en Fiona Lummis, die als enigen in Van Manens dubbel-kwartet rond twee simpele houten tafels bereid zijn voor elkaar hun hemd uit te trekken: een liefdesverklaring waar Romeo en Julia jaloers op zouden zijn.

Duisternis

Maar die achterblijvers zijn ook te vergelijken met de vijf in 't zwart gehulde toezichthouders in Ohad Naharins nieuwste creatie 'Kaamos' (Fins voor 'duisternis'). Die vijf 'gezetenen' kijken als echte zwartkijkers, maar ook als boeddhistische monniken oogluikend toe hoe voor hun voeten vijf representanten van alle wereldculturen een wanhopig gevecht voeren tegen totale verduistering. Die vijf roerloze observatoren van het Vaticaan komen in dit nieuwste NDT-ballet ook in beweging met hun ge- en verboden, om de beschaving aan hun voeten te verjagen en in niets ontziend destructivisme kapot te stampen. Voorover liggend fluisteren de vijf als shamanen of mythische krijgers uitgedoste dansers tot slot de door Naharin zelf geschreven dichtregels, met dat telkens terugkerende zinnetje: 'for the record'.

In de muziek van de jonge Ivri Lider zijn onderwijl cirkelzaag en violen, celli en publieksgeluiden, doedelzak en andere blazers tot een melancholische klaagzang versmolten. Dan dooft alle licht.

Dwarsdoorsnede

'Wie dit niet gaat zien doet schade aan zijn ziel', schreef Anton Koolhaas in 1973, naar aanleiding van Van Manens 'Adagio Hammerklavier'. Dat moet ook gezegd worden over dit drieluik, waarmee het Danstheater de laatste balans van (dans)cultuur opmaakt, met hulp van een dwarsdoorsnede van onze muziekcultuur. Kylian nam daartoe Bach, Webern, Kurtag, Cage; Van Manen liet zich door John Adams en Morton Feldman leiden en Naharin koos voor nieuwe muziek van zijn jonge landgenoot Ivri Lider, die zich evenzeer door Arvo Pürt, publieksgeluiden als Tom Waits of Schotse doedelmuziek liet inspireren.

Nonchalant

Hoewel behorend tot drie generaties zijn Van Manen, Kylian en Naharin produkten van deze tijd. Van Manen schudt het schijnbaar vanzelfsprekend uit zijn mouw, met even schijnbaar nonchalante chique, waarmee hij juist de façade van die bovenlaag te kakken zet.

Kylian als de man van het grotere theatrale gebaar, was in zijn 'Where abouts unknown' reeds aangeland bij het punt zero. Zijn 'Tiger Lily' werd dus zijn eerste, direct geslaagde poging om uit die oerknal weer naar het nu terug te keren. In een doorlopende keten van duetten vatte hij alles samen wat hij sinds zijn debuut met het duet 'Paradox' in 1970 gezegd heeft.

Naharin, die in 1980 met choreograferen begon, is de meest pessimistische surrealist van het drietal. In zijn sfeertekening is een onontkoombare duisternis in aantocht. En toch, zo lang er nog zo waanzinnig mooi, mysterieus gedanst wordt, is er licht. Althans, voor hen die hun ziel niet willen schaden. Ongewild bevestigt zijn 'Kaamos' die lege schandplekken in de zaal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden