Tien jaar vol met metaforen en hyperbolen

PVV-voorman Geert Wilders in de Tweede Kamer. Beeld ANP

Geert Wilders wilde zich niet langer laten 'muilkorven', zei hij. Op 2 september 2004, vandaag exact tien jaar geleden, stapte de politicus uit de VVD-Tweede Kamerfractie.

Directe aanleiding was de discussie of Turkije lid mocht worden van de Europese Unie. Wilders was zich, als verre rechtsbuiten, al langer onmogelijk aan het maken binnen de liberale partij. Zijn uitlatingen werden extremer, zoals begin 2004, toe hij verkondigde dat hij 'hoofddoekjes rauw lust'. Een breuk met de VVD werd zo onafwendbaar.

Tien jaar later is duidelijk wat dat betekent: niet laten muilkorven. Geert Wilders heeft als PVV-leider een nieuwe norm gesteld in politiek Den Haag, vindt Jan Kuitenbrouwer. De schrijver bracht enkele jaren geleden het boekje 'De woorden van Wilders - en hoe ze werken' uit, wat leest als een analyse van zijn taalgebruik. Kuitenbrouwer zegt: "Het is te makkelijk om Wilders weg te zetten als populist. Hij heeft flair, humor, hij is gevat en gebruikt pakkende beeldspraak."

Heldere taal
Zo heeft een politieke tegenstander 'een ruggengraat vol slagroom'. Een kabinet wordt weggezet als 'een roestig autootje, gestrand in de berm'. Een culturele instelling heet een 'subsidieslurper'. Een Brabants PVV-Statenlid noemde een windmolen onlangs 'een klimaatminaret'.

Wat ook helpt: heldere taal. Praat niet over 'de werkenden in de zorgsector', zoals PvdA'er Ad Melkert ooit deed, maar over 'verpleegsters'. "Pim Fortuyn begreep dat", zegt Kuitenbrouwer. "Wilders begrijpt dat ook."

De kracht van de PVV, vindt Kuitenbrouwer, is de consistentie. De partij rept niet over immigratie, maar altijd over massa-immigratie. Ontwikkelingshulp is volgens de partij 'een linkse hobby'. Kuitenbrouwer: "Je zult een PVV'er nooit iets als 'liefhebberij van linkse partijen' horen zeggen. Het taalregime is strak. Op die manier beklijft een uitdrukking."

Beeld Trouw

Het gevolg is dat andere politici, bewust of onbewust, typische PVV-retoriek overnemen. Fractievoorzitter Arie Slob van de ChristenUnie sprak zaterdag in deze krant over 'theedrinken in de Schilderswijk'. Vicepremier Lodewijk Asscher nam in een interview in De Telegraaf het woord 'haatimam' in de mond, tot verbazing van bijvoorbeeld D66-leider Alexander Pechtold.

Slim politiek spel
Kuitenbrouwer: "In 2010 kwamen linkse partijen met een motie waarin stond dat het tegengaan van islamisering geen doelstelling van het kabinet mocht zijn. Die motie werd gesteund door een overgrote meerderheid van de Kamer. Maar toch; dat begrip islamisering werd zo onderdeel van de politieke geschiedschrijving."

Wilders speelt een slim politiek spel, ziet ook D66-Tweede Kamerlid Gerard Schouw, zelf een handig en taalminnend debater. "Hij opereert vanuit stellingen. Emotie speelt een rol. En hij weet vaak het debat te bepalen. Wilders beheerst het politieke handwerk. Als iemand steeds stellingen verkondigt, moet de ander in het debat de verdediging op orde hebben. Hij scherpt de tegenstander."

Niemand blijft tien jaar lang in topvorm, ook Wilders niet. Kuitenbrouwer zag twee jaar geleden een soort sleetsheid bij de politicus ontstaan.

"Het lastige is dat je jezelf met flinke uitspraken moet blijven overtreffen. Wilders had de grenzen al aardig opgerekt. En daarna kwam die uitglijder met de kopvoddentaks. Wat nu, vroeg ik me af."

Op een verkiezingsavond, eerder dit jaar, liet Wilders zijn aanhangers 'minder, minder!' scanderen op de vraag hoeveel Marokkanen ze in Nederland wilden. Een rel was geboren.

D66'er Schouw: "Als je steeds heftiger wilt choqueren, raak je op een zeker moment de hoogste sport van de ladder. En dan ga je vanzelf de zeephelling op."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden