Tien jaar later

Wat deed u toen Theo van Gogh werd vermoord? De vraag stellen is al een vorm van misleiding. Alsof deze versleten formule die de moord op John Kennedy ooit in een heilig kader plaatste, ook op beroepsprovocateur Van Gogh toepasbaar zou zijn. Volgens mij was Theo van Gogh door het lot verkeerd gecast. Een 'dorpsgek', zoals hij zichzelf noemde om de portee van zijn standpunten te relativeren. En er viel inderdaad veel te relativeren in de kretologie van deze luidruchtige voetzoeker. Vermoorden jihadisten geen dorpsgekken? Ja, dus. Wat blijft is, dat het slachtoffer dat Mohammed B. uitkoos om zijn eigen martelaarschap vorm te geven, niet het juiste is. En misschien krijgt B. nu pas echt spijt van zijn daad, nu je in Syrië of Irak rechtstreeks van het veld van eer van Allah naar zijn paradijs vol maagden kunt vliegen. Die zwarte vlag waarvan hij droomde dat die op het Binnenhof zou wapperen, hangt nu veelvuldig in het kalifaat. Misschien denkt Mohammed B. nu dat die dorpsgek zijn zuiverende woede niet echt verdiende. Ja, hij riep af en toe iets over een 'vijfde colonne van geitenneukers' maar hij maakte ook antisemitische grappen over 'suikerzieke Joden'. Blijft over de regisseur die de film 'Submission' naar een scenario van Hirsi Ali heeft gemaakt. Maar iedereen kon toch zien en horen hoe Van Gogh na afloop slapjes achter zijn anti-islamfilm ging staan. Hij vond het maar niets, dat gedoe met Arabische Koranteksten op vrouwenlijven. In werkelijkheid was Van Gogh in dit cliché van 11 minuten gestapt in de hoop die mooie Ayaan in zijn bed te krijgen. Of dat daadwerkelijk gebeurd is, weet ik niet. Vijf dagen na de moord zat ik met een select gezelschap, onder wie Hirsi Ali, in Amsterdam te dineren. Ayaan maakte een opgewonden indruk. Na het dessert klom ze zelfs op haar stoel (of was het op de tafel?) om het woord te eisen. Maar treurnis of spijt kon ik bij haar niet bespeuren. Eerder een soort berusting dat met de moord op Van Gogh haar gelijk was bevestigd. Wie weet was Van Gogh maar een instrument, uit geraffineerde handen gevallen, dat door een Mohammed uit een B-serie werd opgeraapt.

Hoe dan ook, morgen is Theo tien jaar dood en de meningen over hem zijn nog steeds verdeeld. Zo schreef Leon de Winter, doelwit van Van Goghs antisemitische tirades, deze week in de Telegraaf wat hij van Van Gogh vindt: een 'schizofreen' die 's nachts, door alcohol en drugs bevangen, brieven vol haat schreef naar mensen die hij zo diep mogelijk wenste te kwetsen. Zo ontving de (Joodse) schoonzuster van De Winter een brief waarin Van Gogh haar op 'Treblinkakoekjes' wilde trakteren. Leon lijkt zelfs Mo en Theo op eenzelfde lijn te plaatsen: 'Twee mensen gedreven door diepe misverstanden (...) Twee verwoeste levens, ze lieten een land met een litteken achter.' Maar verschil mag er ook zijn, vind ik. Van Gogh was misschien een afgrijselijke en grove provocateur met weinig empathie, hij gaat wel de wereldgeschiedenis in als het onschuldige slachtoffer van een religieus fanatisme van het ergste soort.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden