tien geboden Uitgeven is geen vak

Theo Bouwman (Arnhem, 1944) begon in de textiel, maar werd uitgever. Hij neemt nu afscheid van PCM, uitgever van Trouw en nog zo wat. Hij heeft de Tien Geboden naar zijn hand gezet (zoals verwacht kon worden). Een interview was verder niet nodig, Frits van Exter vond alle antwoorden in de knipselmap.

I

GIJ ZULT GEEN ONBEDRUKT PAPIER VOOR UW AANGEZICHT HEBBEN

,,Ik zou doodgaan zonder kranten en boeken. Het is erger dan niet-roken. In de jaren zeventig zat ik een paar weken in Sofia om een stofzuigerfabriek te verkopen. Er was niet één buitenlandse krant te vinden. Toen dacht ik dat ik doodging.’’

,,Om echt te kunnen deelnemen aan een maatschappij moet je een krant lezen. ’’

,,Een krant heeft een ziel. En die ziel wordt over het algemeen gemaakt door die 80 of 150 mensen die daar werken.’’

,,Ontlezing bestaat niet.’’

,,We laten ons niet aanpraten dat we dinosaurussen zijn.’’

,,Alles wat gratis is, verloedert.’’

,,Ik geloof heilig in toegevoegde waarde. Als wij alleen nog maar ANP-berichtjes verspreiden zoals de Spits! en Metro, waarom zouden mensen daar dan voor betalen?”

II

GIJ ZULT HET ZONDER MIJ MOETEN DOEN

,,Ik heb verschrikkelijk met dat geloof geworsteld, want ik ben in principe een religieus persoon.”

,,Ik ga ervan uit dat het leven volstrekt zinloos is, waar zou ik me dan nog druk over maken?’’

,,Juist als God er wel zou zijn, zou me dat veel verdriet doen. Albert Camus zei: Als kinderen lijden moeten, dan is het voor God beter dat hij niet bestaat. En daar ben ik het helemaal mee eens.’’

,,Opluchting? Daar hebben wij zelden last van.”

,,Mens zonder God, ja. Al blijf ik me interesseren voor God als verschijnsel.’’

III

GIJ ZULT DE NAMEN VAN UW TITELS EN HOOFDREDACTEUREN NIET IJDEL GEBRUIKEN

,,Er zijn alleen weinig goed gemaakte kranten in Nederland.”

,,Ik ben sinds mijn achtste of negende een dagelijkse lezer van de Volkskrant. Dus op de Volkskrant heb ik over het algemeen nauwelijks kritiek.’’

,,Ik zie geen geldige reden om Trouw te liquideren. Een levensbeschouwelijk instituut dat journalistiek bedrijft vanuit de traditie van de Tweede Wereldoorlog. De krant zit gebeiteld in de tijdgeest. In Trouw worden zijnsvragen gesteld, dat is volstrekt uniek. Het zou idioot zijn om zo’n positie op te geven. Er moet een dag komen dat de markt deze unieke positie oppakt.’’

,, We hebben 59 jaar lang geïnvesteerd in de titel Algemeen Dagblad. Dat geef je niet zomaar op. Ik hecht wel aan dat merk.”

,,De NRC is een uitermate.’’

,,Nou, we willen alles behouden, maar als iemand zich zou aandienen voor een titel, dan is een prix d’ami, zoals bij Het Parool, niet meer aan de orde.’’

,,Binnen zijn 84, of 184 of 256 pagina’s is de hoofdredacteur een absolute vorst. Een uitgever, een directeur, zelfs een lid van de raad van bestuur (...) heeft minder macht als het gaat over de inhoud van dat blad. Dat moeten ze niet willen ook, want dan wordt het een rotzooitje.”

,,Een bevelsstructuur werkt hier niet. Het aansturen van redacties vergt een heel andere manier van leidinggeven dan het aansturen van mensen die een olieraffinaderij moeten aanleggen.’’

,,Als je control-freak bent, moet je vooral niet voor een uitgeverij gaan werken. ’’

,,Je moet nooit willen knijpen op je redacties. Dat is zó dom. Dat is zoiets als je halve voorhoede verkopen.”

,,Als je aan het voetballen bent en je gaat je spitsen vervangen, dan ben je verkeerd bezig. Dan kun je beter eerst naar de suppoosten kijken.”

,,Ik zou zeggen: Boer pas op je kippen.’’

,,Het gaat erom hoe je van een krant een samenhangend geheel maakt. De mensen die dat nu doen zijn mensen die het in zich hebben. Natuurtalenten. Of het gebeurt niet, wat je aan kranten ook vaak merkt.”

,,Ja, misschien is het wel een vak, journalistiek.”

IV

GEDENK DE MAMMON, DAT GIJ DIE HEILIGT, VELE UREN PER WEEK ZULT GIJ ARBEIDEN EN AL UW WERK DOEN MAAR VERDER MOET GIJ HET ZELF WETEN

,,Gewoon vroeg opstaan, laat naar bed gaan en tussendoor zoveel mogelijk doen.’’

,,Ik kan iets sneller denken dan de meeste mensen en iets beter onthouden. Daar komt het eigenlijk op neer. Ik heb geen last van humeuren en heb een ijzeren constitutie. Nog iets: ik heb een aangeboren ongeschiktheid voor ondergeschiktheid. Dan moet je wel carrière maken.’’

,,Goede vraag. Wat is dat voor een vak uitgever? Als je een goede bent dan kun je het zien aankomen. Dan kun je het dal minder diep maken. Het is geen kwestie van weten volgens mij. Het is een kwestie van je voorstellen hoe de ontvanger reageert. Daar is geen toets voor. Ik ga nooit af op wat ik om me heen zoal hoor (...) Uiteindelijk is het toch een kwestie van persoonlijkheid. Het is geen vak volgens mij.”

,, Voor een goed plan is altijd geld.”

,,Geld vinden is niet het probleem, maar de juiste hoeveelheid tegen de juiste voorwaarden, daar gaat het om.”

,,Je kunt wel aan de knoppen blijven draaien, maar op een gegeven moment draaien ze dol.”

,,Als je de rechten wilt kopen om Demi Moore te fotograferen in die jurk van Versace, moet je wel meerdere outlets hebben om de kosten eruit te krijgen.”

,,Voor de afzienbare toekomst geldt dat, als je goede kranten maakt en weet voor wie je ze maakt, je daar redelijk je brood mee kunt verdienen.”

V

EER UW MOEDERBEDRIJF EN UW AANDEELHOUDERS

,,Persoonlijk heb ik de neiging liever met mensen te werken die begrijpen waar je mee bezig bent.”

,,Niemand (behalve de hele Raad van Bestuur) hoeft van PCM te houden.’’

,,Journalisten van onze kranten krijgen een lichtrode waas voor hun ogen als het over hun broodheer gaat.”

,,Is dit een pleidooi voor zelfcensuur? Allerminst. Als we het verdienen moeten we in onze eigen kranten meedogenloos kunnen worden aangepakt, maar graag met inzet van normale journalistieke principes en zonder vooringenomenheid of cynisme.”

,,Toevallige bestuurders van stichtingen moeten niet de volledige zeggenschap hebben over een groot bedrijf. Het is het beste als PCM van heel veel mensen is.”

,,Laten we vooral de wereld verbeteren en bij PCM beginnen.”

,,Mooie jaren waren het bij PCM; eindelijk had ik mijn eigen column.’’

VI

GIJ ZULT NIET DOODKNUFFELEN

,,Ik heb leiding gegeven aan bedrijven en pijnlijke beslissingen genomen. Huilende mensen voor me, maar de laatste tijd vooral schuimbekkende lieden.’’

,,Ik ben geen man van schouderklopjes. Ik vind, als iemand gewoon zijn werk goed doet, dan hoeft hij daarvoor niet geprezen te worden. Ik vind eerder dan anderen dat het niet goed genoeg is. Als anderen roepen: Kijk ons eens goed bezig, dat vind ik vaak zo sloppy.’’

,,Er is geen vergeving voor slordig presteren.’’

,,Ik ervaar mijn omgeving niet als kil. Het kan koud zijn als je een moeilijk besluit moet nemen, maar dat is dan de kou die in je zelf zit. Ik beschouw het niet als een prettige eigenschap. Maar je bent wie je bent.”

,,Het hebben van een kind – dat heeft mij veranderd. Ik vrees dat ik er toen pas begrip voor heb gekregen dat mensen in hun werk persoonlijke omstandigheden laten meespelen.”

,,Niemand kan mij beledigen behalve de dood. De dood is de grootste fopperij, mijn enige vijand.”

,,Momenten van verlatenheid? Ik ben altijd verlaten (...) maar verlatenheid is geen onprettig gevoel. Het verdriet dat er altijd is, is het verdriet om de vergeefsheid van levens.”

VII

GIJ ZULT NIET VAKER ECHTBREKEN

,,Laat ik daar nou maar geen commentaar op geven.’’

,,Laat ik het zo zeggen: helemaal niemand moet wat dat betreft een voorbeeld aan me nemen.’’

,,Het handhaven van onschuld is levensangst.”

,,Nou ja, ik denk dat ik de laatste dertig jaar zo tussen de zestig en zeventig uur gewerkt heb, dus zoveel tijd voor drank en vrouwen kan er echt niet geweest zijn. Dat kan ik in elk geval zeggen. En bovendien als je wat ouder wordt, word je ook in die dingen rustiger. Dat is dus gebeurd.’’

,,Rosalien. Ik kan niet zonder haar leven, maar soms ook niet met haar. Zij heeft hetzelfde.”

VIII

GIJ ZULT LEZEN, LEZEN EN LEZEN

,,En natuurlijk, een boek per week anders gaat het mis.’’

.,Twee boeken per week is ongeveer het minimum. Dat heb ik nodig. Anders loop ik leeg.”

,,Ik was thuis wel een buitenbeentje, Ik kon al lezen toen ik vier was. Volgens mij is het dwangmatig, Ik geloofde ook al snel niet meer in Sinterklaas.’’

,,Ja, ik denk dat als je wat ouder wordt dan veertien, dat je dan definitief voor de misdaad kiest. Dat is altijd een mogelijkheid. Of dat je je gewoon aanpast aan de heersende ethiek. Die heb ik overigens inmiddels verinnerlijkt”.

,,De schoonheid van sport? De herinnering, de nostalgie.’’

,,Ik ben voor Vitesse vanwege mijn afkomst en voor Ajax vanwege het mooie voetbal.’’

,,Ik ben een gemankeerd sportjournalist en een gemankeerde boekenuitgever.’’

,,In tijden van spanning grijp ik naar poëzie, zoals anderen naar de fles, hoewel ook bij mij een enkel glas er wel in wil blijven.”

,,Ten slotte nog dit:

,,Ik zal de halmen niet meer zien

noch binden ooit de volle schoven

maar doe mij in de oogst geloven

waarvoor ik dien.”

(Adriaan Roland Holst)

En: ,,De lente staat op uitbarsten laat die schitterend zijn.”

En:

,,maar zal nooit iets anders dan dit;

het zacht maken van stenen

het vuur maken uit water

het regen maken uit dorst”

(Gerrit Kouwenaar)

En: ,,Mijn tuin is voor April al te overvloedig groen, de pinksterbloemen zijn er al, de natuur is onaangedaan.”

,,Trouwens het is geen storm, het is een harde wind.”

IX

GIJ ZULT GEEN VALSE GETUIGENIS UITSPREKEN, HOOGSTENS ER WAT OMHEEN PRATEN

,,Dat integere probeer ik nog wel, maar rustig en bescheiden zal ik over mezelf niet zeggen.’’

,,Ik geloof niet dat ik autoritair ben. Ik geloof wel dat ik onverzettelijk ben.’’

,, Schaamte zit niet in mijn systeem.’’

,,Ik word geacht daar geen mening over te hebben. Toch?’’

,,Nee, nee wat mij betreft is niets uitgesloten. Wij zullen alle opties moeten openhouden.’’

,,Dat weet ik niet. Nou ja, dat weet ik wel, maar dat zeg ik niet.’’

,,De een beweegt wat meer naar links, de ander naar rechts, maar eigenlijk is iedereen nog op zoek naar het antwoord.’’

,,Dat betekent dat in de eb en vloed van de lezersgunst de inkomsten binnenshuis blijven.”

,,Daar zitten nog wat rafels aan.’’

,,Ik ben niet zo erg bereid om toe te geven als ik echt denk dat het anders zit, nee.’’

,,Wij beantwoorden geen vragen van demonstranten.”

X

GIJ ZULT NIET BEGEREN UWS NAASTEN HUIS; GIJ ZULT NIET BEGEREN UWS NAASTEN VROUW, NOCH ZIJN AANDELENPORTEFEUILLE, NOCH ZIJN DIENSTMAAGD, NOCH ZIJN EZEL, NOCH ZIJN ASTON MARTIN, NOCH IETS DAT VAN UW NAASTE IS.

,,Een van de dingen die ik in mijn jeugd het meest heb gehaat was het gepraat over geld. Te weinig of te veel, mensen kunnen er niet over zwijgen. Je moet het nooit over geld hebben. Het is geen onderwerp.’’

,,Ook ik heb wel eens eerder verlekkerd naar te dure huizen, droomreizen of de laatste laptop gekeken, voordat ik me zette aan Letter & Geest.’’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden