Tien adviezen aan politici

Gelukkig kennen we de toekomst niet. Maar sommigen hebben er een welomschreven idee van. Ik zat de afgelopen weken aan tafel met twee zeer deskundige heren. Eerst met Rob de Wijk, bekend Trouw-columnist, en vervolgens met Bas van Bavel, hoogleraar economische geschiedenis.


Rob de Wijk weet alles van internationale verhoudingen in heden en verleden. Bas van Bavel heeft onlangs het resultaat van een jarenlange studie gepubliceerd naar de cyclische ontwikkeling van zuivere markteconomieën. 'The Invisible Hand?' heet het boek. Beiden menen te weten waar we met de wereld heengaan. Onafhankelijk van elkaar komen ze tot een zelfde conclusie: de westerse wereld zoals wij die kennen met zijn geloof in democratie en zegeningen van de markteconomie loopt op zijn laatste benen. Zoals ook historicus Eelco Runia al voorspelde: the times they are a'changing. Helaas niet helemaal zoals Bob Dylan dat bedoelde. Het avondland heeft zijn beste tijd gehad.


Het ziet ernaar uit dat de geo-politieke en economische cycli een geheel eigen dynamiek hebben, waarin het individu niet kan ingrijpen. Op het moment dat je ziet dat het fout gaat, is het al te laat. En het hangt een beetje van de omstandigheden af hoe virulent de omslag zal zijn en waar het op zal uitlopen. In ieder geval niet op vrede, welvaart en geluk.


Elke stok die je als individu tussen de spaken van die grote raderen probeert te steken is een strootje, een pluisje, een niksigheidje. Want je weet niet eens waar die wielen zitten. Wat moeten we met die onvermijdelijke zekerheden van chaos en ondergang?


In ieder geval moeten we gaan stemmen op 15 maart. Dat is ons hoogstpersoonlijke futiele duwtje tegen de olietanker die op ramkoers ligt. Een ongekend aantal kiezers heeft moeite met het maken van een keuze. Ik ook. Een teken van veranderende verhoudingen. Er wordt niet geaarzeld tussen twee partijen, maar tussen een heel veld mogelijkheden. Kennelijk is het onderscheid te vaag, is de visie van al die partijen te wollig, te veel dingend naar de gunst van de kiezer. Een authentieke stem met een consistent en opbouwend verhaal wordt node gemist.


Ik heb een tienpunten-advies aan al onze oude en nieuwe politici. Ik vrees dat ze in de cyclus van hun politieke leven al zodanig zijn gedeformeerd dat ze er geen raad mee weten, maar ik wil het hun toch in overweging geven.


1. Doe alle spindoctors weg. Die paardenfluisteraars in de coulissen die je imago bewaken en je boodschap stroomlijnen maken je onzeker en vernietigen alles wat echt en eerlijk aan je is.


2. Twijfel aan ieder partijpolitiek dogma. Verover je overtuiging elke dag weer door tegenspraak te organiseren. Principes zijn goed, dogma's zijn fout.


3. Luister naar de tegenstander. Geef hem gelijk waar hij dat heeft. Leg uit waarom jij het anders ziet.


4. Vermijd politieke stoplappen en clichés. Zeg nooit dat je iets hebt 'aangegeven'. Je hebt iets gezegd of geschreven of door laten schemeren. Spreek niet over luisteren naar de kiezer. De kiezer moet naar jou luisteren.


5. Zie journalisten niet als pispaal, doorgeefluik, of criminelen die uit zijn op je val, maar ga een open gesprek aan.


6. Laat je door niemand verleiden iets te doen wat je niet kunt of wilt. Zeg vrolijk 'nee, daar doe ik niet aan mee'. Zelfspot is een deugd.


7. Vertaal het onmogelijke, dichtgetimmerde en doodgeamendeerde verkiezingsprogramma gerust in je eigen woorden. Laat zien dat je oprecht zoekt naar de juiste argumenten.


8. Verklein je ego. Je bent zelf niet zo heel belangrijk. Ideeën zijn belangrijk.


9. Wees voor niemand bang, niet voor je tegenstanders, niet voor je partijgenoten en niet voor je kiezers. Geef je fouten meteen toe.


10. Laat iedereen in zijn waarde.


Een groot deel van deze adviezen geldt ook voor niet-politici. Voor ons allemaal dus. We zijn feilbare mensen. We hebben geen patent op de waarheid. De filosoof Karl Popper sprak van de morele plicht tot optimisme. Dat is moeilijk in deze tijd, maar alles beter dan in bed gaan liggen met de dekens over je hoofd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden