Tichelaar: Van beschilderde vazen naar tegelzetten op grote schaal

De Pontsteiger in Amsterdam Beeld tr beeld
De Pontsteiger in AmsterdamBeeld tr beeld

Koninklijke Tichelaar, de eeuwenoude keramiek- producent uit Makkum, heeft zichzelf opnieuw uitgevonden. Geen beschilderde vazen meer, maar spectaculaire gevelbekleding.

Een slordige 425.000 tegels bedekken de gevels van de Pontsteiger, de imposante woontoren aan het IJ in Amsterdam. Ze zijn gebakken in Friesland, bij de Koninklijke Tichelaar bv. Het ruim 400 jaar oude bedrijf wordt door velen nog geassocieerd met traditioneel beschilderde wandtegels en sieraardewerk, maar is stilletjes bezig Nederland op grote schaal te betegelen met kleurig keramiek.

Voor de Pontsteiger, bekend van ’s lands grootste penthouse dat door horecaondernemer Won Yip werd gekocht (voor 15 miljoen euro), ontwikkelde Tichelaar steenstrippen in zes kleuren glazuur. Het gebouw zou daarmee een gouden glans krijgen. Nu het stoelvormige complex van architecten Arons en Gelauff goeddeels uit de steigers is, blijkt eerder sprake van een zilver-groene tint, maar dat is niet minder mooi.

Een facelift

Ook voor het even verderop gelegen Kopblok bakten ze in Makkum de bronskleurige tegels en de stations van de oudste Amsterdamse metrolijn krijgen een facelift met keramiek uit Makkum. In Utrecht werd de Student Cloud op de Uithof met blauwe steenstrippen bedekt en woontoren de Verkenner op Kanaleneiland kreeg een aardekleurige bekleding - in sommige tegels zijn dichtregels gedrukt. Ook in Eindhoven (Kennispoort van de TU), Breda (Campus Easystreet), Arnhem (Musis Sacrum) en Haarlem (Schouwburg) staan gebouwen met een huid van Makkumer keramiek. De bakstenen van het Europol-gebouw in Den Haag werden in Friesland geglazuurd.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

De uitbreiding van Musis Sacrum in Arnhem Beeld gratis
De uitbreiding van Musis Sacrum in ArnhemBeeld gratis

Het was pure noodzaak om de focus te verleggen naar de architectuur, vertelt Pieter Frietema die bij Tichelaar werkt in de verkoop. Het sieraardewerk leverde niet meer genoeg op om het bedrijf overeind te houden, ondanks de inzet van bekende ontwerpers. Het sieraardewerk wordt nog steeds in beperkte oplages gemaakt, maar in 2013 werd besloten de nadruk op bouwkeramiek leggen. Dat was ook het jaar dat het bedrijf een indrukwekkend visitekaartje afleverde: de nieuwe koepel boven op het neoklassieke museum de Fundatie in Zwolle. Hiervoor werden in Makkum speciale wigvormige tegels ontwikkeld, in samenspraak met architect Hubert-Jan Henket. Het was de bedoeling dat de ‘driedimensionale ellipsoïde’ zou overgaan in de lucht. Dat effect werd bereikt met witte en blauwe glazuren.

De koepel van de Fundatie in Zwolle, met tegels in detail Beeld gratis
De koepel van de Fundatie in Zwolle, met tegels in detailBeeld gratis

De bevestiging van de keramische materialen vergt ook veel kennis, vertelt Frietema. Want ze worden lang niet altijd geplakt en gevoegd. De steenstrippen voor de Pontsteiger werden in betonnen prefab-gevelplaten meegegoten. Andere tegels worden aan een raamwerk van metaal ‘gehangen’. “Als je de bevestigingsgaten meebakt, moet je rekening houden met krimp. Voor het hele proces is veel onderzoek nodig.”

Hierbij kan het bedrijf een beroep doen op vier eeuwen kennis en ervaring. Veel ambachtelijke technieken in het glazuren en bakken zijn in de vorige eeuw in de keramiekindustrie verloren gegaan, maar niet in Makkum. En dat levert het bedrijf nu een voorsprong op, want er is onder architecten vraag naar bouwmaterialen met bijzondere kleur en textuur. Niet alleen in Nederland; Tichelaar leverde ook de vloer- en daktegels voor de nieuwe ingang van het V&A-museum in Londen en de iriserende gevelplaten voor de façade van het Museum of Arts and Design in New York.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden