Tibetaanse doden zijn voor de vogels

(Trouw) Beeld ©Steve McCurry / Magnum

Tibetanen geven hun doden al eeuwenlang een hemelbegrafenis. Het lichaam wordt in stukken aan gieren gevoerd. Zo komt de dode dichter bij de hemel én is de levenscyclus rond.

Wie weet waar te kijken, ziet overal in Tibet met gebedsvlaggetjes versierde plaatsen voor hemelbegrafenissen. Bij grote kloosters zoals Sera in Lhasa, in steden als Shigatse en Gyantse, maar ook in dorpjes en op het platteland.

Ter verklaring van het gebruik wordt wel geschreven dat de grond het grootste deel van het jaar bevroren is, en dat hout voor crematies te schaars is. Tibetanen zelf volgen gewoon hun geloof. „Shakimunyia boeddha was in de vijfde eeuw voor Christus de eerste die om een luchtbegrafenis vroeg”, aldus een gelovige uit Amdo. „Hij wilde dat zijn lichaam de vogels tot voedsel zou dienen, als laatste offer in zijn leven. Zodoende zouden zij hoger kunnen vliegen en hijzelf dichter bij de hemel zijn”, zegt Dondan.

Het ligt niet vast wie de daadwerkelijke begrafenis voor zijn rekening neemt. Soms zijn het monniken, soms speciale luchtbegrafenismeesters, soms mededorpelingen, en als het niet anders kan de overgebleven helft van een echtpaar.

„In mijn geboortedorp in het oosten doen we het zelf”, vertelt Dondan (38, niet zijn echte naam). „Als iemand overlijdt, berekent een lama (een geestelijke, red.) wat de gunstigste dag voor het ritueel is.” Dat moet binnen een week zijn, waarna 49 dagen van rouw volgen.

In het donker voor de dageraad verzamelen mannen en dorpsjongens vanaf 15 jaar zich bij de familie voor een kopje yakboterthee. Daarna gaan ze met de dode naar de plek, waar vaak een platte steen is. „Met nieuwe messen snijden we het lichaam in stukken, vanaf de voeten naar boven, steeds via de gewrichten.” Meel van geroosterde gerst, de beroemde Tibetaanse tsampa, wordt toegevoegd om bloed te absorberen en een mengsel te maken.

„Met een hamer stampen we de botten fijn, en dan maken we de stukken weer kleiner”, zegt Dondan. Ondertussen laat iemand jeneverbestakken roken. „Dat snappen de gieren. Ze zijn enorm groot en komen met velen. Het snijden is ook snel gebeurd hoor, omdat je het met zovelen doet.”

Het moet ingrijpend zijn voor een kind om voor het eerst aan een hemelbegrafenis deel te nemen. Vrijstelling bestaat niet, behalve voor directe verwanten: hun verdriet zou de ziel van de dode tegenhouden. De gemeenschap ondervangt spanningen door deelname zo goed als verplicht te stellen. „Iedere familie moet een zoon leveren, anders komt er niemand bij hen, als het zover is. Je moet ook echt meesnijden, anders word jij later niet gesneden”, verklaart Dondan.

Ouderen vertellen tijdens het ritueel verhalen en er worden liederen gezongen. De boodschap is dat je met niets ter aarde komt en dat je ook niets achterlaat. „Daarom is het belangrijk dat je niet liegt of steelt maar een goed leven leidt. Als je na afloop samen weer naar het huis van de familie loopt, is er echt een band ontstaan. Je voelt je goed, omdat je de familie geholpen hebt.”

Wat volgt is een reinigingsritueel: de jongens en mannen wassen hun handen eerste met zwarte thee, dan met melkthee en daarna met door de lama gezegend water. Daarop volgt een gezamenlijk ontbijt.

Een paar uur rijden van Lhasa ligt tegen een steile berghelling klooster Drigung Til op 4150 meter hoogte. De hemelbegraafplaats ligt nog hoger op de bergkam, het is een heilige plaats met een steen uit India. Wie het vervoer en andere kosten kan betalen, laat zich graag op deze hemelse plek begraven, omdat dat de meeste voorspoed zou brengen. Op deze zaterdagochtend zijn er vier doden naar de bergkam gedragen, nadat de monniken voor hen hadden gebeden. De tientallen gieren waren snel uitgegeten, en dat is een ’goed voorteken’.

Bij een rituele hemelbegrafenis wordt het lichaam via de gewrichten in stukken gesneden. De botten worden fijngestampt. (FOTO MAGNUM) Beeld ©Steve McCurry / Magnum
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden