Thuisopvang helpt vluchteling vaak niet

null Beeld Tom Janssen
Beeld Tom Janssen

Zelf een vluchteling opvangen? Steeds meer Nederlanders zijn ertoe bereid, maar voor de asielzoekers zelf is zo'n huiselijke opvang niet wenselijk, vinden professionele hulpverleners. In logeerkamers verspreid over het land loopt hun gezondheid grotere risico's, doordat hun ongetrainde weldoeners signalen niet goed herkennen.

Voor de Nederlandse gastheer en -vrouw kan het moeilijk zijn om in te schatten hoe het überhaupt met de Syrische logé gaat, vanwege een taalbarrière en cultuurverschillen. Trekt hij zich terug op zijn kamer omdat hij verlegen is, of omdat hij een zware depressie ontwikkelt? Ook lang niet elke lokale huisarts herkent een tropische ziekte of een psychisch trauma als gevolg van een oorlogsverleden.

"Vluchtelingen hebben specifieke zorg nodig", zegt Ana van den Bosch, projectleider bij het Gezondheidscentrum asielzoekers, dat verantwoordelijk is voor alle medische zorg in de asielzoekerscentra. "Ze hebben vaak een lange reis gemaakt, sommige mensen zijn al een jaar onderweg. Ze konden zich niet wassen, zaten op elkaar gepakt op een boot, zijn heel erg verwaarloosd, hebben open wonden. Of ze zijn in de war." Klachten waarmee gespecialiseerde hulpverleners wel overweg kunnen en hun 'gewone' collega's niet altijd, omdat die nu eenmaal "gericht zijn op mensen die in het Westen zijn opgegroeid".

Gebaat bij centrale opvang
Ook het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (Coa) is niet erg enthousiast over particuliere thuisopvang, hoewel de organisatie de inzet van de Nederlandse bevolking wel waardeert. Wie het nummer van het Coa belt, krijgt nu standaard een bandje: "Wij stellen het zeer op prijs dat u meeleeft met de situatie."

Dat neemt niet weg dat vluchtelingen volgens woordvoerder Jan Willem Anholts "het meest gebaat zijn bij centrale opvang". Daar is immers alle kennis rond gezondheid, juridische procedures en huisvesting verzameld. Opvang bij mensen thuis, eind vorige en begin deze eeuw, tijdens de oorlog in voormalig Joegoslavië, pakte volgens hem niet goed uit: "Mensen beseften niet wat ze in huis haalden, sommigen kwamen 'hun' vluchteling weer terugbrengen naar de centrale opvang. Ook raakten mensen helemaal uit beeld."

Stapeleffect
Asielzoekers kunnen last hebben van 'een stapeleffect aan trauma's, stress en andere narigheid', zegt psychiater Ruud Jongedijk, directeur van Stichting Centrum '45, gespecialiseerd in de behandeling van oorlogstrauma's. Die psychische stapel ontstaat tijdens vier episodes die veel vluchtelingen meemaken: het leven in een oorlogssituatie, het vluchtelingenkamp, de vlucht zelf en de ontvangst in Nederland. "Je plek vinden in een land met een heel andere taal en cultuur geeft ook veel stress."

Syrische vluchtelingen zijn in één opzicht iets beter af dan andere asielzoekers: ze krijgen relatief snel een verblijfsvergunning. De lengte van de procedure beïnvloedt de psychische gezondheid, zegt Jongedijk: hoe langer die duurt, des te meer kans op klachten, waaronder gevoelens van machteloosheid.

Hoewel lang niet alle vluchtelingen getraumatiseerd zijn en velen over veel veerkracht beschikken, hebben ze wel een verhoogde kans op depressie, slapeloosheid, angst- en stressklachten. Een klein deel krijgt een posttraumatisch stresssyndroom (ptss), een ernstige aandoening die gepaard gaat met nachtmerries en flashbacks.

Aandachtig afwachten
Om de kwetsbare vluchtelingen tijdig hulp te kunnen bieden, is het nodig om ze gedurende een langere tijd in de gaten te houden. Jongedijk noemt dat 'watchful waiting', aandachtig afwachten. "Soms ontstaan psychische klachten pas na een tijdje. De periode net na aankomst noemen we ook wel de 'honeymoonfase': dan zijn vluchtelingen erg blij dat ze in veiligheid zijn. Pas later komt de teleurstelling: hier is ook niet alles geweldig."

Juist dat 'aandachtig afwachten' is lastiger als vluchtelingen zich over de huizen van meelevende burgers hebben verspreid. Terwijl politici en betrokken burgers pleiten voor opvang aan huis, vrezen hulpverleners 'grip' en 'overzicht' te verliezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden