INTERVIEW

'Thuis zullen ze me tot zelfmoord drijven'

Een activist voor homorechten wordt tijdens zijn eenmansprotest in Sint-Petersburg aangepakt door Russische veteranen.Beeld reuters

Het aantal Russen dat in Nederland asiel aanvraagt, is de afgelopen jaren sterk gestegen. Slechts tientallen mochten blijven. Homoseksualiteit is voor de IND niet voldoende reden om vreemdelingen uit het homofobe land een verblijfsvergunning te geven. Tengis (40) moet gewoon terug.

Met jaloezie zal Tengis (40) zaterdag langs de Amsterdamse grachten staan om de botenparade van de Gay Pride te bekijken. De Russische homoseksuele asielzoeker worstelt met zijn geaardheid, die in zijn vaderland wordt afgekeurd. Deze week kreeg Tengis te horen dat de IND zijn asielaanvraag heeft afgekeurd.

Met zonnebril op de neus komt hij het kantoor van ASKV binnen, het steunpunt in Amsterdam voor uitgeprocedeerde asielzoekers. Pas na een kwartier laat hij zijn lichtblauwe ogen onder zijn zwartgrijze bos krullen zien. Hij wil niet herkend worden, uit schaamte voor zijn seksuele voorkeur. "Toen een Russische kennis, die ik ken van de straat, er hier achter kwam dat ik homo ben, sloeg hij me in elkaar. Mijn huisgenoot verhuisde ineens naar Den Haag."

Dat gebeurde hem al in vrijdenkend Nederland. In Rusland is het taboe op homoseksualiteit nog ontzaglijk veel groter. Sinds juni is het er verboden om homoseksualiteit te 'propageren'. Vier Groningse filmmakers die hier een documentaire over maakten, werden opgepakt. Minister Vitali Moetko van sport wees er deze week op dat de nieuwe wet ook geldt voor sporters tijdens de Olympische Spelen in Sotsji volgend jaar.

Zelf komt Tengis uit het zuidwesten van Rusland, uit de Kaukasus. Hij is moslim. Hij werd er verliefd op een Tsjetsjeense vrouw van wie de man was overleden. De familie van de man was tegen de relatie en probeerde de vrouw te 'claimen'. Tengis en zij vluchtten met vijf kinderen over land naar Nederland.

Dat is elf jaar geleden. De kinderen hebben inmiddels asiel en daarom mag ook hun moeder blijven. "Maar omdat Tengis van vier van de vijf niet de biologische vader is, krijgt hij geen asiel", zegt Petra Schultz van ASKV. "Hij heeft ook een paar keer in vreemdelingendetentie gezeten en in instellingen voor medische zorg. 'Je ziet de kinderen helemaal niet vaak', zegt de IND dan."

Bang om terug te keren
Tengis zegt van kinds af aan heimelijke homogevoelens te hebben, maar die kwamen pas in Nederland tot wasdom. De relatie met zijn vrouw liep daardoor stuk. Een opluchting was dat niet, de schaamte overheerst. "In de Kaukasus krijg je als kind al te horen dat homo zijn niet kan. Ik ben opgevoed in een cultuur waarin je zelfmoord pleegt als je homo bent. Je moet ergens in Europa geboren zijn om het te kunnen accepteren", verzucht hij.

Tengis is bang om terug te keren. Vrienden en familie zullen vragen waarom hij niet in Nederland kon blijven. Als het hoge woord eruit komt, zal dat rond gaan zingen en zegt hij de reacties te kunnen voorspellen. "Ze zullen me intimideren tot ik zelfmoord pleeg. En anders vermoordt iemand anders mij."

Aan de geaardheid van Tengis twijfelt de IND niet. Maar die voorkeur hoeft de Rus niet in gevaar te brengen als hij terugkeert naar de Kaukasus, schrijft de immigratiedienst deze week. Want homoseksualiteit is er niet strafbaar. En Tengis heeft ook niet aan kunnen tonen dat hij bij uitzetting "een reëel risico loopt om te worden onderworpen aan folteringen, onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen".

Onbegrijpelijk, vindt Schultz. "Je ziet op internet de meest vreselijke beelden van homo's die in Rusland in elkaar worden geslagen of hun eigen urine moeten drinken. Dan kun je als land toch niet met droge ogen zeggen dat er van alles aan de hand is in Rusland, maar tegelijkertijd homo's terugsturen?"

Ze doelt op uitspraken van onder meer PvdA-minister Frans Timmermans van buitenlandse zaken. Die riep Rusland dit voorjaar nog op de geplande antihomowetgeving te verwerpen. "Discriminatie van homo's is onaanvaardbaar", stelde hij. "Homorechten zijn mensenrechten en Rusland moet zich aan zijn internationale verplichtingen houden."

Ook morgen tijdens de botenparade zal de PvdA weer aandacht vragen voor de beroerde positie van homo's in Rusland. Het is het thema van de partijboot waarop onder meer minister Jeroen Dijsselbloem meevaart. Verder deelt de partij 'Gaypride4Russians'-buttons uit in de binnenstad. Maar tegelijk zit de PvdA in een kabinet dat mensen als Tengis terugstuurt alsof er niets aan de hand is in Rusland. Erg dubbel, vindt Schultz.

Wachtend op de definitieve uitspraak van de rechter, zwerft Tengis zonder vaste woon- of verblijfplaats door Amsterdam. Deze week sliep hij op een bankje bij Artis. Waar hij vannacht zou slapen, wist hij gistermiddag nog niet. Uitgerekend vandaag is hij jarig. Veertig jaar is hij nu, elf bracht hij er hier door. Hij zal vanaf de kade naar de feestboten kijken. Hopend dat hij zijn geaardheid ooit zelf zo onverbloemd zal kunnen vieren.

Op verzoek van de geïnterviewde is zijn naam gefingeerd.

Meer Russen
Tussen 2008 en 2012 steeg het aantal Russen dat in Nederland asiel aanvraagt van 125 naar 810. De oorzaak daarvan is niet duidelijk. Volgens Vluchtelingenwerk Nederland zijn het oppositieaanhangers, maar ook Tsjetsjenen, Jehova's getuigen, homo's en mensen die de dienstplicht willen ontwijken. Ook Duitsland en Denemarken zien een forse toename.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden