Thuis naar 3D kijken

Kijken naar een driedimensionale film is deelnemen aan een spektakel. De 3D-films in de bioscopen zijn populair. In de winkels zijn nu ook 3D-televisies te koop. Zitten we straks met z'n allen op de bank met een brilletje op?

Veel kaskrakers in de bioscoop zijn alleen te bekijken in 3D. Je krijgt een brilletje mee de zaal in en bent niet langer een toeschouwer die kijkt naar beelden op een plat scherm. Nee, je wordt deelnemer aan een immersive experience.De filmmakers willen het publiek onderdompelen in hun driedimensionale wereld vol spektakel.

Met zo'n bril op een film kijken voelt misschien gek, maar velen vinden het de moeite waard. 'Kuifje', de aliens in 'Avatar', Harry Potter en niet te vergeten Doutzen Kroes in 'Nova Zembla', komen nu echt op je af. Na al die succesvolle 3D-films in de bioscoop willen we dat natuurlijk allemaal thuis hebben. Tenminste, dat hopen de fabrikanten van televisies. Praktisch alle nieuwe televisies in de duurdere klasse zijn al klaar voor 3D. De platte beeldschermen kunnen de suggestie van diepte wekken door deogen een 'stereoscopisch' beeld voor te schotelen. Het linkeroog krijgt een iets ander beeld te zien dan het rechteroog.

Voor de vroegste 3D-films (begin vorige eeuw) moesten kijkers een bril opzetten met een rood en een blauw glas. Twee beelden worden met verschillende kleuren over elkaar geprojecteerd en de bril zorgt ervoor dat elk oog een iets ander beeld ziet. Maar echt mooi is het resultaat niet. De televisies en projectoren werken nu met twee andere technieken: actieve en passieve 3D.

Voor actieve 3D-video krijgen kijkers een bril op die heel snel aan- en uitknippert. Televisies met deze active shutter-techniek laten afwisselend een beeld zien voor een van beide ogen. De tv vertelt met een draadloos signaal aan de bril wanneer welk luik dicht moet.

Bij passieve 3D geen knipperende glazen, maar lamellen. De bril maakt gebruik van polarisatiefilters. Het ene oog ziet alleen horizontale lijnen en het andere de verticale lijnen. Ook op die manier krijgt het brein twee verschillende beelden binnen die het - zoals het gewend is - kan omzetten in een beeld met diepte.

De brillen voor actieve 3D zijn duur, er moeten batterijen in en ze zijn iets zwaarder dan de eenvoudige passieve brillen. En natuurlijk zijn ze maar voor een merk geschikt. Passieve 3D zou een rustiger beeld geven en heeft minder last van invallend licht, maar de filters maken het beeld wel vrij donker. Onder technofielen is veel discussie over welke techniek mooier en beter is.

Dat gedoe met standaarden hoort bij consumentenelektronica. Alle producenten hopen dat hun apparaat het wordt. In de jaren tachtig vochten producenten een ware formaatoorlog uit om de standaard te worden voor videocassetterecorders. Betamax en Video 2000 van Philips waren beter, maar VHS won de strijd. VHS was goedkoper en je kon er langer mee opnemen dan met Betamax.

Maar het verhaal gaat dat er nog een andere reden was voor het succes van VHS: alleen voor dat systeem waren seksvideo's beschikbaar. Frits Philips zelf zou die vuiligheid op zijn systeem hebben tegengehouden. De porno-industrie omarmde VHS en de rest is geschiedenis.

Zou pornografie ook de sleutel tot succes zijn voor 3D-televisie? Zou überhaupt iemand al zo ver zijn gegaan om seksvideo's te maken die echt je huiskamer binnenkomen?

Ja hoor. Heidy van der Weerden van Eroworld in Nijmegen heeft ze gezien op een beurs. In haar winkel staan tienduizenden dvd's, maar 3D-video's heeft ze nog niet ingekocht. "Ik ga het ook niet doen. Die bedrijven maken je gek. Net als je over bent op hdtv, moet je weer naar Blu-ray. Dat loopt hier ook niet. Als je op een normale tv 3D zou kunnen kijken, dus zonder bril, dan misschien wel. Mensen gaan toch niet met een brilletje op voor de tv zitten."

3D kijken zonder bril is in principe wel mogelijk. Er wordt aan gewerkt, maar erg mooi beeld levert dat niet op. Het heet autostereoscopie en werkt net zoals de ansichtkaarten met een laag ribbelplastic: de afbeelding op de kaart verandert als je de kaart onder een andere hoek bekijkt. Als je die techniek in een tv stopt hoef je geen bril op, maar het maakt wel uit waar je precies gaat zitten.

Welke techniek de standaard zal worden voor 3D-tv is dus nog niet duidelijk. Dat is een hindernis voor de invoering. Elektronica-producenten hoeven weinig kosten te maken om hun tv's geschikt te maken. Dat is anders voor de makers van content - de inhoud, wat er te zien is. Zolang omroepen en filmproducenten niet weten op welke techniek ze moeten inzetten, wachten ze liever nog even met de pittige investeringen.

Egon Verharen, hoofd Research & Development van de Publieke Omroep: "Video in 3D produceren is een vak apart. Bij ons zijn het meer investeringen dan alleen een ander scherm. Je hebt speciale camera's, montagesets en uitzendstraten nodig. Bij ons staat 3D voor 'drie keer zo duur'. We zouden het wel doen als de productiefaciliteiten net zo goed en betaalbaar zijn als de huidige apparatuur, maar dat duurt nog zeker vijf jaar. De publieke omroep zal voorlopig niet uitzenden in 3D, zeker niet nu we moeten bezuinigen."

Het is een kip-of-ei-probleem: als er geen 3D-materiaal is, dan valt er niks uit te zenden. Als er niks te zien is, hoeft niemand een 3D-tv. Als niemand zo'n tv heeft, is de doelgroep niet groot genoeg om de investeringen te rechtvaardigen. Wat moet je dan kijken als je een 3D-tv gekocht hebt? Er zijn een paar betaalkanalen die af en toe een sportwedstrijd in 3D uitzenden. De aanbieders van digitale televisie, zoals Ziggo en UPC, bieden demokanalen. Daar laten ze beelden zien die ze upconverten; het materiaal is niet echt met 3D-camera's geschoten, maar in een computer opgewaardeerd.

Verharen denkt dat 3D alleen nuttig is voor gamen en films kijken: "Ik vraag me af of 3D wel echt wat voor tv is. Die immersive experience, daar is het scherm van een tv te klein voor. 3D werkt in de bioscoop, omdat het zo groot is. En wat heb je aan een actualiteitenrubriek of 'De Wereld Draait Door' in 3D?"

In elektronica-zaken kan iedereen zelf zien hoe dat kijkt, 3D-tv. Misschien wel zo verstandig, om het eerst eens uit te proberen, want sommige mensen krijgen hoofdpijn van het kijken naar 3D. Op de televisie-afdeling van de Mediamarkt in Utrecht staat een imposante verzameling schermen. Tientallen tv's staan naast elkaar, de ene nog feller en groter dan de andere. Nog maar weinig mensen vragen om 3D. De verkoper verklapt dat hij er zelf ook niet zo'n fan van is: "Voor mij hoeft het niet. In een mooie plasma-tv zit op 2D ook al veel diepte."

3D-zenders en films
Voor 3D-televisie zijn kijkers vooral aangewezen op satellietzenders, zoals Eurobird9 en de Astra-satelliet. Astra heeft een 3D-demokanaal met sport en muziek en geeft maar liefst twee Penthouse 3D-kanalen door.

Mensen met een abonnement op digitale televisie kunnen 3D-films opvragen en af en toe een sportwedstrijd in 3D zien. Er was een Net5-3D-kanaal maar dat stopte al na een paar maanden.

De Nederlandse zender Brava3D zendt opera, ballet en klassieke muziek uit in 3D. Brava3D richt zich vooral op Frankrijk; in Nederland wordt het kanaal doorgegeven door Glashart, Astra en kabelexploitanten in Veendam en Dokkum.

3D-Blu-ray's nu in de winkel:
Avatar

Smurfen 3D

Harry Potter En De Relieken Van De Dood: Deel 2

Marco Borsato - Dromen Durven Delen

Verschrikkelijke ikke (Despicable me)

IMAX: Space Station

De kosten
Zo'n megagrote, superscherpe plasma- of lcd-televisie is geen kleine uitgave. Een flinke 3D-tv kost tussen 1200 en 3500 euro voor een 65-inch. Wie nog groter wil, kan een home-cinema-projector aanschaffen, voor vier- tot vijfduizend euro. Er zijn afgelopen jaar wel wat kleinere varianten bijgekomen die ook geschikt zijn voor 3D, vanaf 500 euro. Soms wordt de bril meegeleverd; losse actieve brillen kosten al gauw 120 euro. Passieve brillen kosten maar een paar euro. Let erop dat '3D-ready' niet per se hetzelfde is als 'volledig 3D'. Sommige tv's kunnen de beelden wel laten zien, maar dan moet je er zelf nog een bril en een kastje bij kopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden