Those were the days

Jarenlang was hij als Archie Bunker de verpersoonlijking van alles wat er aan rechtse vooroordelen leeft onder de Amerikaanse bevolking. Wantrouwig tegenover alles wat niet paste in zijn wereldbeeld, neerkijkend op andere etnische groepen, gruwend van iedere verandering in de samenleving. Carroll O'Connor, de acteur die in All in the family Archie neerzette, is gisternacht, 76 jaar oud, aan een hartaanval overleden.

Op het hoogtepunt van de periode-Richard Nixon -rond 1970- toen een nieuwe generatie alle normen en waarden omver leek te trekken met hun hippiecultuur, hun vrije seks en hun verzet tegen de oorlog in Vietnam, introduceerde tv-maker Norman Lear de familie Bunker bij het publiek.

Vader Archie, een ongeschoolde arbeider en mopperaar die geen kwaad woord kon horen over Nixon, zijn simpele echtgenote Edith, die voortdurend dingbat -tuttebel- door haar man werd genoemd, zijn oogappel Gloria, die tot haar vaders afgrijzen steeds meer meeging in de opvattingen van haar man Mike (Stivic), een Pollack en een losbandige communistenvriend. Althans in de ogen van zijn schoonvader, die hem steevast als meathead -bal gehakt- aanduidde.

Vanuit zijn leunstoel, waaruit hij iedereen wegjoeg als hij thuiskwam, kreeg de hele samenleving ervan langs. Met afgrijzen zag hij de veranderingen in zijn eigen woonstad Queens, een onderdeel van New York, waar zwarten, Chinezen en latinos kwamen wonen. Geen van allen waren ze te vertrouwen. Of ze waren lui en crimineel, of ze hadden het achter hun ellebogen en waren op je baantje uit of het waren pinkos, aanhangers van de Democratische partij. Archie was de zwijgende meerderheid, waar Nixon zo graag zijn heil bij zocht en die hem in het Witte Huis had geholpen.

Zedenloos was de samenleving, meende Archie Bunker, aan het worden. Als Edith hem probeerde te knuffelen weerde hij dat met wrevel af. Aan zijn lijf geen gefriemel. En dan de vrije manier, waarop zijn eigen kind met seks omging. De anti-conceptiepil kon hij niet met name noemen. ,,Het soort hoofdpijn, waarvoor je die pil slikt, krijg je in een goedkoop hotelletje', kapittelde hij Gloria, die hem plagend voorhield dat hij het woord seks niet over de lippen kon krijgen. ,,In mijn huis geen schuttingtaal hoor!', was zijn verbolgen reactie.

Dertig jaar geleden was All in the family een doorbraak in het programma-aanbod op de Amerikaanse tv. Alles was tot dan toe supernetjes, er viel geen onvertogen woord, en twee mensen in een bed, het kwam niet voor. Daar kwamen ineens de Bunkers met de Vietnamoorlog, menopauze, impotentie en allerlei seksualiteit, inclusief de homo-variant, door Archie natuurlijk als de verkeerde kant aangeduid. Het publiek smulde ervan, vooral omdat zelfs in zijn meest bigotte momenten de mopperkont aandoenlijk bleef, en met een natte vinger was te lijmen. O'Connor -in het persoonlijke leven onvervalst links- beschouwde Archie Bunker niet als een held (van rechts) of een antiheld, maar iemand die registreerde, reageerde en terug verlangde naar vroeger. De vooroorlogse tijd van Herbert Hoover, those were the days.

Rond 1980 zorgde het type Bunker ervoor dat Ronald Reagan president van Amerika werd met zijn lofzang op de deugden van de gewone man en vrouw. All in the family was toen ter ziele, omdat de acteurs naast O'Connor hun eigen weg gingen. Een paar jaar probeerde Norman Lear het nog met Archies Place, waarin O'Connor een cafeetje had, maar het werd geen groot succes. De vooroordelen bestaan nog steeds, zij het dat het nu gaat om belastinggeld, misdaad en natuurlijk seksuele verwording. Je hoeft er maar de New York Post -de Amerikaanse Telegraaf- voor op na te slaan. Die krant wijdde gisteren geen letter aan het overlijden van Archie Bunker.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden