naschrift

Thomas Starzl (1926-2017): een puzzelaar met organen die zelf ook een puzzel was

Thomas Starzl in 1989. Beeld AP

Voor de pionier op het gebied van orgaantransplantaties waren patiënten puzzels. Hij was niet simpelweg bezig met 'het vervangen van een onderdeel, de rest van het lichaam moet zich aanpassen voordat de gift kan worden geaccepteerd'.

Ook de brengers van die gift waren volgens Thomas Starzl puzzels. "Het is waar dat chirurgen patiënten redden, maar de patiënten redden in ruil daarvoor ons door betekenis te geven aan wat we deden, of probeerden te doen."

Zo had de titel van zijn autobiografie uit 1992, 'The Puzzle People', een dubbele lading.

In die memoires bekende Starzl dat hij een hekel had aan opereren. Elke keer als hij zich daarop voorbereidde, maakte het vooruitzicht hem misselijk van angst. "Ik streefde mijn hele leven naar bevrijding daarvan."

Dat moment kwam in 1990, toen een patiënt binnen negen maanden na zijn ingreep stierf. Mede door gezichtsproblemen stopte hij abrupt, maar hij zou zich nog lang wijden aan onderzoek.

Die laatste operatie betrof de 14-jarige Texaanse Stormie Jones, die bij Starlz in 1984 op haar zevende 's werelds eerste hart-lever transplantatie had ondergaan. In 1967, het jaar waarin de Zuid-Afrikaan Christiaan Bernard de eerste geslaagde harttransplantatie uitvoerde, had Starlz de primeur van een succesvolle levertransplantatie. Vier jaar nadat zijn eerste poging was mislukt.

Controversieel

Hij was betrokken bij en leidde uiteindelijk in Pittsburgh 's werelds grootste transplantatieprogramma in het vanaf 1996 naar hem vernoemde Thomas E. Starzl Transplantation Institute.

Veel van zijn theorieën waren controversieel, niet al zijn experimenten slaagden. Toch groeide hij uit tot autoriteit met oplossingen voor afstoting van organen en, om de puzzel nog gecompliceerder te maken, transplantaties van dierorganen op mensen.

Starzl had de intentie om priester te worden. Het overlijden van zijn moeder, een verpleegster, aan borstkanker zette hem op een praktischer spoor. Zijn gedrevenheid tot onderzoek had hij van zijn vader, redacteur/uitgever van de Globe Post, schrijver van sciencefiction en uitvinder in de huiselijke sfeer.

Vanaf zijn twaalfde deed Starzl klusjes op de krant van zijn vader. Daar raakte hij geobsedeerd door het ingenieuze samenspel van onderdelen van de drukpers. "Als ik in de jaren dertig een groep chirurgen een college in economische en exacte bewegingen had moeten geven, dan was de drukkerij in een kleine stad in Iowa een goede plaats geweest om te beginnen."

Revolutionaire ingrepen

Ook zijn vaders liefde voor het met uitvindingen 'vertalen van ideeën in structuren', inspireerde hem. Hij deed hetzelfde bij zijn eerste neurologische onderzoek, waarbij hij een opnametechniek ontwikkelde voor reacties vanuit diepe hersenstructuren op prikkels als flitslicht of hard geluid. "Dat was als het voor het eerst verkennen van de diepzee."

Starzl moest aanvankelijk in Baltimore en Miami onder slechte werkomstandigheden en geldgebrek improviseren met onderzoek naar nieren en lever. Hij richtte in een garage onder een ziekenhuis een laboratorium in waar hij experimenteerde met organen van dode honden.

Pas in de jaren zestig werkte hij in Colorado als professor stap voor stap aan revolutionaire ingrepen. Van transplantaties bij eeneiige tweelingen, via andere bloedverwanten tot zelfs van dier naar mens. Zo groeide hij in Pittsburgh uit tot 'vader van de orgaantransplantatie'.

Thomas Earl Starzl werd op 11 maart 1926 geboren in Le Mars, Iowa en overleed op 4 maart 2017 in Pittsburgh, Pennsylvania.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden