Analyse

Thierry Baudet geeft gevestigde politiek een ongekende draai om de oren

Thierry Baudet op de uitslagenavond. Beeld Werry Crone

Nieuwkomer Forum voor Democratie is in één keer zo groot geworden, dat van het politieke midden nog minder overblijft. Rutte-III moet op zoek naar samenwerking met de linkse oppositie.

Alsof met één armgebaar tafels in de zaal omver zijn gegooid, en stoelen verplaatst. Zo heeft nieuwkomer Forum voor Democratie de politieke verhoudingen op zijn kop gezet bij de Provinciale Statenverkiezingen. De rechts-populistische partij is in veel provincies in één keer de grootste of één na grootste partij geworden.

De jonge partij van Thierry Baudet is in de prognoses de grote winnaar van de verkiezingen. De zege doet denken aan de manier waarop eerder de LPF van Pim Fortuyn stormenderhand de politiek veroverde. Met naar verwachting dertien zetels in de Eerste Kamer, vanaf mei, wordt Forum de luidruchtige tegenspeler van het kabinet Rutte-III. De PVV verliest een derde van zijn aanhang.

De definitieve uitslag van de Statenverkiezingen kan uiteindelijk nog anders uitvallen, een zetel meer of minder.  Maar de boodschap van de kiezers is duidelijk. Die kiezer wil een radicaal en nieuw geluid. Niet alleen Forum trekt veel stemmen, met zijn aanval op de gevestigde orde, tégen klimaatbeleid en tégen open grenzen. Ook GroenLinks, de grote tegenhanger met zijn radicale groene klimaatverhaal, boekt grote winst. Naar schatting verdubbelt die linkse partij in omvang, van vier naar negen zetels in de Eerste Kamer. Al krijgt niet elk radicaal geluid waardering van de kiezers. De SP verliest ruim de helft van de zetels, en wordt een van de kleinste partijen in de provincies en Eerste Kamer.

De kiezer dwingt coalitie in het defensief 

Nog minder dan eerst heeft de kiezer behoefte om regeringscoalities te steunen, of om partijen in het midden groot te maken. De stemmen verdelen zich steeds gelijkmatiger over alle partijen. En opnieuw heeft de kiezer regeren afgestraft. De coalitie van Rutte-III houdt in de Eerste Kamer waarschijnlijk maar 31 zetels over, te weinig voor een meerderheid van de te verdelen 75 zetels. De regeerschade wordt vooral geleden door CDA en D66, die beide één op de drie zetels in moeten leveren. Maar regeringspartij VVD van premier Mark Rutte weet de schade redelijk te beperken, zo lijkt het, met een verlies van één zetel, wat uitkomt op 12 zetels. Dat verhult enigszins hoe de versplintering van het politieke landschap doorgaat. Nog maar een paar jaar geleden was de VVD twee keer zo groot in de senaat en de provincies.

Lijsttrekker Mark Rutte van de VVD staat de pers te woord tijdens de uitslagenavond. Beeld ANP

De kiezer dwingt regeringspartijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zo in het defensief, dat Rutte-III bijna veroordeeld is tot innige samenwerking met de oppositie. Daarbij heeft premier Rutte straks weinig keus welke richting hij opkijkt als hij op zoek wil gaan naar een meerderheid in de Eerste Kamer voor zijn plannen. Naar rechts kan hij niet kijken. De kans dat Thierry Baudet van Forum voor Democratie het kabinet aan een meerderheid wil helpen, lijkt uitgesloten. Baudet fundeert zijn zege op de belofte aan kiezers dat hij het ‘partijkartel’ van de traditionele partijen gaat slopen.

De linkse oppositie blijft in de Eerste Kamer groot genoeg om het kabinet aan steun te helpen. De naar schatting negen senaatszetels van GroenLinks en/of de zeven zetels van de PvdA kunnen het kabinet de gewenste meerderheid bezorgen. Met vooruitziende blik maakte premier Rutte vorige week al een scherpe bocht in de plannen voor het klimaat, en haalde hij GroenLinks binnenboord.

Zo heeft Forum voor Democratie misschien de verkiezingen gewonnen, en al heeft één op de vijf kiezers op een rechts-populistische partij gestemd, de uitkomst is dat vooral de linkse partijen GroenLinks en PvdA invloed krijgen op het regeerbeleid.

Lees ook: 

Provincies zitten opgescheept met politiek koekoeksjong

Forum voor Democratie popt in de twaalf provincies op als een politiek koekoeksjong. Valt daar mee samen te werken?

Thierry Baudet: Wij worden eindelijk weer de baas in ons eigen land

Forum lijkt in één klap de tweede partij in de senaat te worden. De leden reageren euforisch.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden