Theresa May: een koppige vrouw met onmogelijke missie marcheert voort

Beeld REUTERS

Na het sluiten van een akkoord met de EU ruim drie weken geleden beloofde premier Theresa May dat ze haar uiterste best zou doen om haar parlement er ook achter te krijgen. Het lijkt een onmogelijke missie. 

Daar stond ze dan voor een vijandig Lagerhuis afgelopen week, met een deal in haar handen die ze liever zelf niet had gewild, te zeggen dat háár weg de beste is voor het land. Ze moet de tel al lang zijn kwijtgeraakt. Woensdag was het zeker de vijftigste keer dat ze zei dat het Verenigd Koninkrijk met haar akkoord weer controle krijgt over de grenzen, over het landbouwbeleid, over de visserij. De zeventigste keer dat ze zei dat alleen deze deal de belofte van een brexit inlost. Soms werd ze er in haar gezicht om uitgelachen.

Het is dat ze koppig is en vasthoudend bovendien. Héél koppig en héél vasthoudend. De halsstarrigheid waarmee Mark Rutte vasthield aan zijn plan om de dividendbelasting af te schaffen was bijvoorbeeld groot, maar die valt in het niet vergeleken met de onverzettelijkheid van May’s brexit-queeste.

Ruim drie weken geleden kwam de brexitdeal met de Europese Unie rond: zo’n 500 pagina’s afspraken waarmee de Britten volgend jaar Europa kunnen gaan verlaten. De EU-lidstaten gaven hun fiat, maar toen begon het zware werk voor May pas echt. Tegen de kilometershoge klippen op hamerde de Britse premier de afgelopen weken op de voordelen van haar brexit-afspraak, waarover dinsdag in het parlement zal worden gestemd.  

Onverteerbaar

Ze marcheerde door, ook al leek het akkoord eigenlijk van het begin af aan geen schijn van kans te hebben. Het overgrote deel van de 650 parlementsleden vindt haar akkoord net zo onverteerbaar als wanneer ze zou willen vastleggen dat voortaan niemand meer melk meer in zijn thee mag drinken, of kleine hondjes mag houden.

Ook in het Verenigd Koninkrijk verbazen de mensen zich over het doorzettingsvermogen van Theresa May. Anderen hadden misschien al tientallen keren de verbeten strijd opgegeven, zij niet. ‘May strijdt door terwijl haar macht dooft’, schreef de krant The Scotsman al op 16 november. Diezelfde dag was de voorpagina van The Times ‘Eenzame May wankelt voort’, terwijl boulevardblad Daily Record het hield op: ’Dead May walking’.

Nu het al bijna dinsdag is en het parlement over de deal gaat stemmen, staat het er weinig anders voor. Nog altijd is het Theresa May tegen de rest, wat May ook de afgelopen weken deed om de mensen anders naar haar akkoord te laten kijken.

Haar offensief begon met een open brief aan het complete Britse volk op zondag 25 november. “Vanaf de eerste dag van mijn baan wist ik dat ik een heldere missie had, een plicht om in uw aller naam te volbrengen: het resultaat van het referendum respecteren en een mooie toekomst voor ons land veiligstellen, door een goed brexit-akkoord met de EU uit te onderhandelen.”

Cynische reacties

“We zullen vertrekken uit de EU-programma’s die niet in ons belang zijn. (..) Het akkoord zal ook de dingen die we waarderen beschermen”, schreef ze. May beloofde in haar brief nog iets: “Ik zal met hart en ziel campagne voeren om de stemming over dit brexit-akkoord te winnen, voor het welzijn van ons Verenigd Koninkrijk en al onze mensen.”

De woorden verdwenen bijna in de zee van cynische reacties op haar akkoord. Labourleider Jeremy Corbyn vond het een opgelapte snertdeal, waarin het land terecht zou komen in ‘de ergste van alle werelden’.

Maar ze voerde haar belofte wel uit. May hoorde Corbyn onbewogen aan, zoals ze de weken die volgden bijna altijd onbewogen zou blijven. Soms lachte ze even haar kenmerkende scheve lachje, meestal herhaalde ze wat ze al zo vaak gezegd had.

“Het Verenigd Koninkrijk is niet gecapituleerd voor de wensen van Brussel”, zei ze bijvoorbeeld diezelfde dag tegen het parlement, toen ze het ook vanuit haar eigen partij zwaar te verduren kreeg. Het conservatieve parlementslid Mark Francois noemde May’s deal een ‘overgave’. Ze was nog maar net begonnen, maar Francois hield haar ook voor dat haar hele operatie totaal zinloos was. May kon wat hem betreft net zo goed meteen de handdoek in de ring gooien.

“De premier en het hele parlement kunnen rekenen. Dit zal nooit doorgaan. Trouwens: als dat wel zo zou zijn, wat niet zo is, dan heeft de DUP, de Ierse partij waarvan we voor een meerderheid afhankelijk zijn, al gezegd dat ze in dat geval haar gedoogsteun zal herzien, dus het is net zo dood als een dodo. Ik benadruk, minister-president, het parlement heeft zich nooit overgegeven en zal dat ook dit keer niet doen.”

Gedoogpartner

Toch vertrok May een dag later naar Wales en ging ze naar Noord-Ierland, waar ze in snel tempo langs studenten, religieuze leiders en politici werd geleid. “U bedrijft propaganda”, zei Arlene Foster, de leider van de Noord-Ierse partij DUP, gedoogpartner van May’s eigen regering. “U verdoet uw tijd met een poging een akkoord te verkopen dat toch nooit de goedkeuring van het parlement zal krijgen.”

Maar May lachte haar scheve lachje en legde het gewoon nog een keer uit. “Een akkoord beklinken”, zei ze, “betekent compromissen sluiten.” Ze hield Foster voor: “Kijk waar we begonnen. Ons werd door de EU verteld dat we het Verenigd Koninkrijk in tweeën moesten splitsen. Nu verlaten we de EU toch als één Verenigd Koninkrijk.”

Beeld AFP

De Ieren kreeg ze er niet mee om. “Theresa May gelooft dat het brexit-akkoord een harde grens voorkomt”, schreef de Irish Times een dag later. Het was duidelijk: zelf geloven de Ieren daar helemaal niets van.

Schotland

Evengoed toog Theresa May een dag later naar Schotland, het landsdeel waar de bevolking het liefst bij de EU was gebleven. Ze zei er dat de brexit goed zou zijn voor de visserij en de export van whisky. “Aan het eind van de transitieperiode, in december 2020, krijgt het Verenigd Koninkrijk volledige soevereine controle over zijn wateren terug.”

Dat was niet besteed aan de Schotse politicus Ian Blackford van de Schotse Nationale Partij. “Wéér een uitverkoop van de Schotse industrie.”

Dat diezelfde ochtend de Amerikaanse president Trump, pratend met verslaggevers op de stoep van het Witte Huis had gezegd dat het brexit-akkoord vooral ‘een mooie deal voor de EU’ leek te zijn, hielp May niet bepaald mee.

Of het rapport dat Nicola Sturgeon, de leider van de Schotse Nationale Partij, diezelfde ochtend had vrijgegeven, waarin stond dat de brexit Schotland 9 miljard pond per jaar meer zal kosten dan als het in de EU zou blijven. “Onacceptabel”, noemde Sturgeon de brexit toen. “Gevaarlijk voor het Schotse volk.”

Misschien waren de woorden van Jeremy Corbyn een dag later nog wel harder, toen May hem opnieuw in het Lagerhuis trof. “Het is helder dat het parlement er niet achter zal staan. Accepteer de realiteit”, eiste hij van May.

Dat was het eerste moment dat ze kwaad werd. “Ik ga niet naar jouw preken luisteren. Labour wil alleen maar chaos veroorzaken, brexit frustreren en het land verraden.”

Logisch, dat ze een beetje gefrustreerd was. Geen enkele van haar pogingen om de mensen om te praten, leek te werken. Ook de commentatoren begonnen hun wenkbrauwen te fronsen. Neem de parlementair journalist Mark d’Aray van de BBC, die in één alinea May’s politieke realiteit samenvatte. “Op rechts zitten de harde brexiteers, op links de remainers, aan de overkant staan de kanonnen van Labour, in haar eigen partij zagen rivalen aan haar stoelpoten.” Hij schreef: “Ze stevent af op een zekere ondergang, toch gaat ze door.”

Ook hij kon niet ontwaren waarom. “Heeft ze misschien een meesterzet achter de hand? Is het geweldig? Is het politiek? We zullen het later pas weten.”

Van een klif

Ook nadat op de laatste dag van november het zevende kabinetslid, minister van wetenschappen Sam Gyimah opstapte, ging Theresa May door. In de kranten werd ze vergeleken met zowel Thelma als Louise uit de film, twee vrouwen die bij hun volle verstand van een klif rijden.

May verscheen op televisie. In ‘ITV’s This Morning’ zat een strijdbare May, die via het scherm haar opstandige conservatieve parlementariërs opdroeg om hun zenuwen in bedwang te houden en haar deal te steunen. “Ik ben ervan overtuigd dat het er uiteindelijk om gaat dat we deze deal over de streep trekken zodat we onze belofte van een brexit kunnen inlossen en mensen een betere toekomst hebben. Op dit moment ben ik er alleen maar op gericht om die stemming binnen te halen. Mensen stemden voor een brexit, dit is een brexit en het is belangrijk dat politici dat voor ogen houden.”

Vanuit de klimaattop in Polen kreeg ze deze week bijval van Mark Rutte. “Het is simpelweg onmogelijk dat er iets anders ter tafel komt dan de deal die er nu ligt”, zei hij.

Belofte

Eind deze week zag het er nog altijd niet beter voor haar uit. “Het lijkt erop dat haar nederlaag volgende week onvermijdelijk wordt”, schreef Politico. “Zoals de zaken nu liggen, lijkt alle moeite die de premier zich de laatste drie weken heeft getroost – persconferenties, twee live televisie-interviews, twee radioshows, een tournee, een interview met de Mail en ontelbare uren in het parlement – uiteindelijk vergeefs zullen zijn geweest.”

Maar Theresa May laat zich niet uit het veld slaan. Afgelopen donderdag stond ze opnieuw een radioverslaggever te woord: Nee, ze had de hoop om de stemming van aanstaande dinsdag te winnen nog niet opgegeven.

“Geen van de plannen of ideeën die anderen hebben geopperd, lossen de belofte van het referendum in. De deal die ik sloot doet dat wel”, zei ze. Het was nog lang niet de laatste keer dat ze dat zei.

Lees ook:

De machtspositie van May is fragieler dan ooit

Premier Theresa May is bezig aan de belangrijkste week uit haar politieke leven. Ze haalt alles uit de kast om haar brexitdeal komende dinsdag door het parlement te krijgen. Maar de voortekenen zijn uiterst beroerd.

De strijd van May wordt steeds eenzamer

De Britse premier vindt nog minder Kamerleden aan haar kant. En er kwam goed nieuws voor brexittegenstanders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden