Theologische slogan

Theologen, net als filosofen, gebruiken soms slogans. Maar slogans kunnen gevaarlijk zijn. Neem nu eens de volgende: Alle spreken over boven komt van beneden, ook de uitspraak dat iets van boven komt.

Wat staat hier precies? Wat is: 'spreken over boven'? Is dat spreken over God, hemel en eeuwig leven? Iemand die zegt: 'God is liefde' of 'In het huis van mijn vader zijn vele woningen' of 'Dit nu is het eeuwige leven, dat je gelooft in de Zoon van God' -is zo iemand bezig met spreken over boven? Laten we dat eens aannemen. Volgens de slogan komt elk spreken over boven van beneden. Dus de zojuist geciteerde uitspraken komen van beneden. Maar wat betekent dat? Betekent het dat de uitspraak 'God is liefde', net als alle andere uitspraken over God, hemel en eeuwig leven door mensen worden gedaan? Laten we aannemen dat de slogan ook dat wil zeggen.

Wat zou nu het geval moeten zijn, wil (dit stukje van) de slogan waar zijn? Wel, dan zouden, uiteraard, de enige uitspraken die over God, hemel en eeuwig leven gedaan worden, door mensen gedaan moeten worden.

Nu is het wel zeker dat mensen uitspraken over deze onderwerpen doen maar het is lang niet zeker dat alleen mensen dat doen. Immers, het zou heel goed kunnen dat God soms zelf iets over zichzelf zegt. Dat is net zo goed mogelijk als dat niet alle spreken over Willem door anderen geschiedt - Willem zegt misschien ook wel eens iets over zichzelf. Het is voorts ook mogelijk dat God zich uitspreekt over zichzelf, de hemel, het eeuwige leven en allerlei andere onderwerpen. Wil (dit gedeelte van) de slogan dus waar zijn, dan moet het zo zijn dat God nooit iets zegt.

Nu gaat de slogan nog iets verder. Alle spreken over boven komt van beneden, jawel maar daaraan wordt nog toegevoegd: 'ook de uitspraak dat iets van boven komt'. Wat deze toevoeging te betekenen heeft? Vermoedelijk dit: elke uitspraak van de soort 'God zegt ....', waarbij de open plek kan worden aangevuld met 'begeef u op reis', of 'ga naar de Rechte Straat', of met een van de boven geciteerde uitspraken, van beneden komt, dat wil zeggen door mensen wordt gedaan. Wat moet het geval zijn, wil deze toevoeging waar zijn? Dit: alleen mensen zeggen dingen als 'God heeft gezegd ....'

Nu is het opnieuw onmiskenbaar dat mensen soms dergelijke uitspraken doen. Maar het is natuurlijk ook zeer wel mogelijk dat God soms zegt dat hij dit of dat heeft gezegd. En een dergelijke uitspraak over boven komt uiteraard niet van beneden. Welnu, wil de toevoeging waar zijn, dan dient het zo te zijn dat God nooit iets zegt omtrent wat hij gezegd heeft.

Wil de slogan in zijn geheel dus waar zijn, dan dienen twee dingen het geval te zijn. Ten eerste dat God nooit iets zegt over zichzelf, de hemel en het eeuwige leven. En ten tweede dat God nooit iets zegt over wat hij gezegd heeft. Kort en goed, wil de slogan waar zijn, dan moet het zo zijn dat God nooit iets zegt.

Nu is de slogan niets meer dan een bewering. Het bevat geen argument. Is er nu enige reden om te denken dat de bewering waar is? Ik aarzel zeer sterk. Zou het werkelijk zo zijn dat God nooit iets zegt? Er zijn toch vele mensen die hebben geclaimd dat God tot hen gesproken heeft. Ik hoef misschien geen namen te noemen maar men kan denken aan Maria en Paulus, Teresa van Avila en Hudson Taylor. Wil de slogan waar zijn, dan dienen al hun claims dat God iets tot hen gezegd heeft, onwaar te zijn.

We staan hier dus voor een keuze. Of we nemen op gezag van een Hollandse theoloog aan dat God nooit iets zegt en dat elke claim van de Maria's en Paulussen van deze wereld onwaar is. Of we nemen een open houding aan ten opzichte van hun claims, en gaan er vooralsnog van uit dat het voor een theoloog in de polder soms moeilijk is over de dijk heen te kijken. De keuze zou niet moeilijk moeten zijn.

Natuurlijk, claims als 'God zei ....' en 'God is ....', voorzover door mensen gedaan, kunnen best onwaar zijn. Het kan zijn dat iemand claimt dat God tot hem sprak terwijl hij alleen maar te veel op had. Maar het simpele feit dat er spreken over boven is dat van beneden komt, mag niemand ertoe verleiden te denken dat God nooit iets zegt. Het feit dat de slogan dat toch doet, maakt hem gevaarlijk.

Misschien denkt iemand dat ik de slogan extreem onwelwillend heb uitgelegd, dat hij helemaal niet bedoelt te zeggen dat God nooit spreekt. Wat bedoeld is, zo zou iemand verder kunnen gaan, is dat wanneer mensen over boven spreken, hun spreken van beneden komt. Maar als dat werkelijk bedoeld is, dan is de slogan een totaal oninteressante en miserabele platitude. Want dan zegt hij dat alle menselijk spreken over God door mensen wordt gedaan. En dat is even oninteressante mededeling als dat alle moeders vrouwen zijn, en dat alle boeren in Friesland boeren zijn.