Theologie moet te denken geven

Kunstenaar Jonas Staal plaatste een autowrak bij een terras om te zien welke reacties daarop komen. (Trouw)

Niet sussen, maar de dreiging laten voelen. Dat zou de werking van spiritualiteit moeten zijn. Theologen bezien kredietcrisis en spiritualiteit in het licht van de theologie van Edward Schillebeeckx.

Spiritualiteit met de gordijnen dicht werkt niet, zegt de rk theoloog Erik Borgman. „Dat is wat je wel moet constateren als je de theologie van Schillebeeckx toepast.”

Of Edward Schillebeeckx (94) zelf aanwezig zal zijn tijdens de aan zijn theologie gewijde studiedag, morgen in Nijmegen, is niet helemaal zeker. Wel heeft de broze theoloog een openingswoord op papier gezet, vertelt Erik Borgman, die door Schillebeeckx is opgeleid.

Theologie moet altijd toegepast worden in de samenleving, verkondigde Schillebeeckx en dertig jaar geleden betekende dat een keuze voor het socialisme als tegenwicht tegen het kapitalisme.

Eind jaren zeventig klonk dat heel modern en leidde deze opvatting van godgeleerdheid tot grote opwinding in Nederland en ver daarbuiten.

Nu is er een kredietcrisis, en puilen de schappen van de boekhandels uit van werken over spiritualiteit. Hoe klinkt de boodschap van Schillebeeckx nu? Welke betekenis heeft de theologie van deze briljante dominicaan in een tijd dat socialisme een ouderwetse bijklank heeft? Heeft de samenleving wel iets aan theologen?

Het Tijdschrift voor theologie, waarvan Borgman hoofdredacteur is, organiseert samen met de Radbouduniversiteit Nijmegen een congres, gewijd aan de toepassing van Schillebeeckx’ theologie op de terreinen economie, zorg en spiritualiteit.

„Socialisme, dat kun je niet meer als alternatief voor kapitalisme aangrijpen”, zegt Borgman. „Maar wat dan wel? We hebben de kunstenaar Jonas Staal gevraagd, te laten zien hoe hij maatschappelijk betrokken installaties maakt. Hij zet mensen ermee aan het denken. Dat willen wij als theologen ook.”

Jonas Staal (1981) werd bekend door zijn gedachtenismonumenten voor Geert Wilders, die hij in 2005 in Rotterdam en Den Haag plaatste. De monumenten, compleet met kaarsen, knuffels en portretten, leidden tot een rechtszaak. Staal werd vrijgesproken.

Staal installeerde daarna naast een terras een autowrak, alsof daarin een autobom ontploft was. Hij wilde peilen hoe de terrasbezoekers daarop zouden reageren. Toen reacties uitbleven, maakte hij van de onderdelen van het wrak sieraden. Zo liet hij, met een woordenspel, mensen iets aantrekken van het wrak.

Borgman: „Dat zijn pogingen, het thema oorlog aan de orde te stellen. Wij zijn in zekere zin in oorlog met, ja, waarmee,dat is maar de vraag.”

Net als Staal moeten ook theologen grote vragen van nu aan de orde stellen en aan het denken zetten. En aanzetten om te blijven denken. Juist ook als er spiritualiteit in het spel is, zegt Borgman. „Dat is altijd een belangrijke stelregel van Schillebeeckx geweest, en nog. Spiritualiteit en theologie kunnen niet zonder elkaar. Altijd heeft spiritualiteit ook intellectuele reflectie nodig. En voor een theoloog is het geleefde geloof altijd een bron. Waar dan vervolgens weer intellectuele aspecten aanzitten.”

Spiritualiteit met de gordijnen dicht, dat werkt niet. „Spiritualiteit vraagt ook om activisme. En om waarneming. Kijken wat er aan de hand is,” zegt Borgman. In de huidige opvatting is spiritualiteit teveel een handig middeltje tegen allerlei kwalen. „Dat is me te instrumenteel. Spiritualiteit kan ook dienen om te ervaren hoeveel geweld er over ons heen komt.”

Vandaar dat ook Erica Meijers tijdens het congres zal spreken. Ze is betrokken bij Helling, het kwartaalblad van GroenLinks. Borgman: „We leven in een onrustige situatie. Dat vraagt bezinning op onze verhouding tot de wereld.”

(\N)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden