Theologen en kerken waren terughoudend in Darwinjaar

Een jaarlang zijn er, ter gelegenheid van het Darwinjaar, tal van debatten over de evolutie gehouden. Kerken en theologen hebben daarin een bescheiden rol gespeeld, constateert dominee Jan Offringa in Woord Dienst, Opiniërend magazine voor de Protestantse Kerk in Nederland. In een artikel met de titel ’Een geschenk van Darwin’ pleit Offringa voor een ’theologie van de evolutie’. Hij geeft een overzicht van de verschillende visies binnen de kerken op de evolutie, maar merkt eerst op dat theologen zich in het Darwinjaar opvallend stil hebben gehouden. Taede Smedes schreef een boekje over God en Darwin, predikanten van de Gereformeerde Bond hielden een besloten bezinning over het onderwerp, het Nederlands Dagblad hield een enquête over al dan niet preken over Genesis 1 en professor Ellen van Wolde stelde een alternatieve vertaling voor van die tekst. En dat was het wel zo’n beetje wat, althans in Nederland, kerk en theologen hadden te melden in het herdenkingsjaar van de man, die in de negentiende eeuw het orthodoxe christendom op zijn grondvesten deed schudden.

Offringa vindt die terughoudendheid verkeerd, want: „Veel geloofstwijfel is ontstaan vanuit het spanningsveld tussen geloof en wetenschap, gevoed door verworven inzichten in de wording van de kosmos en het leven. Hoe laten die zich rijmen met gedachten over God, een schepping of een hemel? Jongeren die op school hiervan kennis nemen, groeien op met het idee dat geloven achterhaald is en de Bijbel sprookjes vertelt. Dat beeld wordt in de media graag bevestigd, laat Kluun zien in zijn essay God is gek. De doorwerking van deze beeldvorming wordt ernstig onderschat. Daarbij wekken kerk en theologie soms de indruk, dat evolutie een hypothese zou zijn die nog volop ter discussie staat. Terwijl het gaat om een goed onderbouwde theorie, die zeker niet af is maar in grote lijnen betrouwbaar lijkt.”

Kerkelijke denkers hebben op verschillende manieren gereageerd op de evolutietheorie. Creationisten trokken zich er niets vanaan en bleven het scheppingsverhaal van Genesis zien als een historisch verslag. Dat doen aanhangers van Intelligent Design (ID) niet. Zij maken zich los van het Genesisverhaal, erkennen dat er evolutie is maar zien in die evolutie een machtig ontwerp, een design. Het probleem met die zienswijze is dat de evolutie vaak heel grillig verloopt en veel mislukkingen laat zien. In Nederland verloor ID twee belangrijke voorvechters, professor Cees Dekker en EO-coryfee Andries Knevel. Aanhangers van de Duitse theoloog Karl Barth brengen een ’boedelscheiding’ aan tussen theologie en natuurwetenschap. Ze behandelen twee werkelijkheden zonder raakvlakken, ze spreken verschillende talen en hebben elkaar niets te zeggen. Offringa vindt die opvatting onbevredigend. In navolging van de Amerikaanse theoloog John Haught pleit hij voor een theologie, die zoekt naar Gods creatieve, scheppende aanwezigheid binnen de evolutie.

De Arme Krant van Nederland kondigt een onderzoek aan, dat een breed scala aan kerkgenootschappen en kerkelijke organisatie binnenkort zal doen naar armoede in Nederland. Een sleutelrol daarin speelt de werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA, die ook dit tijdschrift uitgeeft.

Soortgelijke onderzoeken zijn er eerder verricht in 2002, 2005, 2006 en 2008. Dat maakt een vergelijking in de tijd mogelijk, de onderzoeken krijgen de functie van een barometer. Het onderzoek van dit jaar is om verschillende redenen extra interessant. In de eerste plaats vanwege het tijdstip, het wordt de eerste meting sinds het begin van de crisis. Verder zal het onderzoek zich op onderwerpen richten, die bij eerdere gelegenheid enigszins buiten beeld bleven: het platteland, migrantenkerken en ook moskeeën. Veel hulp kwam tot nu toe in de grote steden terecht, terwijl er ook op het platteland veel armoede voorkomt.

Ook de methodiek van het onderzoek is veranderd. De eerdere onderzoeken waren vooral kwantitatief telwerk. Deze keer zullen de onderzoekers, behalve dat telwerk, veel diepte-interviews afnemen, waarin sleutelfiguren hun visie op de problematiek kunnen geven. Begin november zullen de onderzoekers hun rapport aanbieden aan kerkelijke leiders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden