Theo Thijssen Museum eert twee onderwijsvernieuwers uit de Jordaan

De naam Jan Ligthart doet niet meteen bij iedereen een belletje rinkelen, in tegenstelling tot die van Theo Thijssen. Toch hebben ze veel met elkaar gemeen. Onderwijsvernieuwer Theo Thijssen (1879-1943) ontleende een aantal van zijn ideeën aan de twintig jaar eerder geboren Jan Ligthart (1859-1916). Later zou hij zich juist tegen hem afzetten. Het Theo Thijssen Museum wijdt een tentoonstelling aan de twee Jordanezen, die van grote betekenis zijn geweest voor het onderwijs in Nederland.

"Thijssen en Ligthart waren van mening dat het kind geen leeg vat was, waarin de opvoedkundige slechts een emmertje kennis en een emmertje moraal diende te gieten, zoals toen werd gedacht", vertelt Peter-Paul de Baar van het Theo Thijssenmuseum. "Ze zagen kinderen als complete individuen, met eigen karaktereigenschappen en emoties. Heel ongewoon voor die tijd."

Ligthart geloofde in een onderwijsmethode die hij 'het volle leven' noemde. Zijn leerlingen moesten begrijpen hoe het leven in elkaar stak. Hij liet prachtige wandplaten ontwerpen door Cornelis Jetses en nam zijn schoolklassen mee op excursie. Zo leerde hij ze bijvoorbeeld dat het brood op hun bord gemaakt was van graan, dat eerst op de akker had gestaan. Thijssen zag minder in zo'n projectmatige aanpak. Hij wilde de kinderen vooral opleiden tot vakmensen, en dan kwamen staartdelingen toch ook wel van pas.

Theo Thijssen was allergisch voor zelfbenoemde pedagogen die tot in detail vastlegden hoe de lessen moesten verlopen. Ook schoolhoofden en andere 'onderwijsmanagers' die ver afstonden van de dagelijkse praktijk van de leraar moesten het ontgelden. In 1902 schreef hij nog voor School en leven het tijdschrift van Ligthart. Drie jaar later richtte hij zijn eigen blad op, De Nieuwe School, waarin schoolhoofd Ligthart onderwerp werd van Thijssens beroemde sarcasme.

De Baar: "Er was echt sprake van een generatieconflict. Thijssen vond Ligthart te moralistisch. Ook de bewieroking van het kind stuitte hem tegen de borst. Ligthart zag het allemaal stoïcijns glimlachend aan. Hij prees Thijssens boeken de hemel in."

Aan dat schrijverschap is het waarschijnlijk te danken dat Thijssen tegenwoordig zoveel meer bekendheid geniet. Waar Ligthart in de woorden van De Baar 'een sympathieke zwever' was, bracht Thijssen zijn ideeën in de praktijk, als onderwijzer, vakbondsman en gemeenteraadslid. Toch heeft ook Ligthart een beroemde papieren erfenis achtergelaten: de leesboekjes over Ot en Sien zijn van zijn hand.

t/m 30 september. Theo Thijssen Museum, Eerste Leliedwarsstraat 16, Amsterdam. Meer informatie: www.theothijssenmuseum.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden