Review

Thema Kinderboekenweek ook voor kleuters

Roel viert zijn vijfde verjaardag. 'En,' vraagt een oom, 'ben je nu groot of ben je nog klein?' 'Groot natuurlijk,' zegt Roel en vervolgt, achter zich wijzend: 'Vroeger, toen ik nog vier was, tóen was ik klein!'

Vandaag begint de Kinderboekenweek, met als thema 'De tijdmachine, terug naar toen'. Tien dagen lang staan kinderboeken over tijd in het centrum van de belangstelling, vooral historische jeugdromans. Voor kleuters is dat een moeilijk te bevatten thema. Wanneer begint bij een kind historisch bewustzijn? Wat betekent geschiedenis voor je als je zelf nog nauwelijks geschiedenis achter de rug hebt? Voor bovenstaand jochie is vroeger hetzelfde als gisteren of vorige week.

Dit betekent echter niet dat de Kinderboekenweek dit keer weinig te bieden zou hebben voor peuters en kleuters. Historisch bewustzijn begint simpelweg met het begrip van tijd, in de zin van volgorde, dagindeling: opstaan - ontbijten - tanden poetsen - spelen - enzovoort. Daarna komen begrippen als straks, morgen, gisteren, vanavond, volgende week. Via tussenstadia als 'toen ik een baby was' en 'toen papa en mama zo klein waren als jij' groeit het bewustzijn dat 'vroeger' een erg rekbaar begrip is. Uitgevers hebben op dat groeiend tijdsbegrip ingespeeld met nieuwe kinderboeken voor verschillende fasen van historisch bewustzijn. Zo liet uitgeverij Kimio ter gelegenheid van de Kinderboekenweek speciaal voor de allerjongsten een prentenboekje maken, 'Kijk dit is Tijn', door Betty Sluyzer en Pauline Oud. Hierin bladert een peuter in het foto-album van toen hij een baby was. Steeds zie je links Tijn als baby, en rechts als 'grote jongen': tóen dronk hij uit mama's borst, nú uit een beker; tóen poepte hij in zijn luier, nu kan hij zelf op de wc klimmen. Dingen waarover je als ouder al vanzelf, ook zonder boekje, met je kind praat, zou je denken, maar zo vanzelfsprekend is dat helaas niet meer. Veel (werkende) ouders laten tegenwoordig dat soort primaire opvoeding aan crèche en kleuterklas over. En dan is zo'n boekje geen overbodige luxe meer.

Ook voor peuters is het prentenboek 'Wat gaan we vandaan doen?' van Mary Murphy. Het verhaaltje, over een ouderpinguïn-met-kind, volgt het verloop van een dag volgens het schema eerst dit, dan dat en dan dat. Het is in tegenstelling tot het vorige niet alleen met pedagogische bedoelingen gemaakt, maar ook met artistieke. Murphy moet voor pinguïns gekozen hebben vanwege het grafische spel met zwart en wit dat daarmee mogelijk is. Murphy zet haar pinguïns in kloeke lijnen en vlakken neer en, evenals Dick Bruna, tegen achtergronden in primaire kleuren. De handgeschreven letters maken wezenlijk deel uit van de affiche-achtige compositie. Een prachtig boek, dat bewijst dat kunst voor de kleinsten hartveroverend kan zijn.

Iets verder qua tijdbewustzijn gaat 'Tik-tak-tik' van de Zweedse Lena Anderson, omdat hierin het verloop van een dag gevolgd wordt aan de hand van een klok. Het meten van de tijd komt nu aan de orde, zij het nog heel eenvoudig aan de hand van de hele uren. Om één uur gaat oom Karel, een goedig knuffelkonijn, uit wandelen met vier dierenkinderen, om klokslag twee zijn ze bij de grote eik, om zeven uur is het tanden poetsen en naar bed, enzovoort. Het is een buitengewoon warm boekje, met dieren die wel aaibaar zijn maar niet zoetsappig. En om middernacht loopt het lekker ondeugend af.

Weer iets verder gaat het boekje dat Max Velthuijs op verzoek van de CPNB speciaal voor de Kinderboekenweek maakte: 'Olifant en de tijdmachine' (oplage 119 000, spotprijsje). Hierin gaat het ook om tijd-meten, maar Velthuijs zou Velthuijs niet zijn als hij daar niet een beschouwelijk tintje aan gaf. Bij hem gaat het niet om het tijdmeten sec, maar om de voor- en nadelen van het meten van de tijd voor de mens. Olifant krijgt van Krokodil een tijdmachine voor zijn verjaardag: dat is hier een koekoeksklok. Eerst vindt hij het prachtig, maar later wordt hij er gek van omdat hij zonder tijdmachine veel gelukkiger was, voor zijn gevoel veel meer tijd had. Een extra dimensie aan het beleven van de tijd die dit boekje uittilt boven alle andere.

Pas met een jaar of zeven, acht komt het echte historische besef, het voorstellingsvermogen dat honderden jaren geleden mensen anders leefden. Pas dan kan met rooie oortjes genoten worden van de historische jeugdromans waar deze Kinderboekenweek vol van is.

Gewoonlijk staat het Kinderboekenweekgeschenk, dus het gratis boekje bij 19,50 gulden aan kinderboeken, los van het thema van de Kinderboekenweek. Maar nationaal kinderboekenfenomeen Paul van Loon (zie de Kunstbijlage van morgen), die dit jaar als geschenk 'Lyc-drop' schreef (oplage 281 000), heeft daar toch een draai aan gegeven die aan het thema raakt. Natuurlijk is 'Lyc-drop' - hoe kan het anders bij Van Loon - een griezelverhaal. En eigentijdse zaken als tv-kijken, drop smikkelen, reclame en verslaving spelen een hoofdrol. Maar hij legt een link met de Griekse mythologie: Lyc is een afkorting van Lycaon, de koning die in één versie van de mythe door Zeus in een wolf veranderd werd omdat hij de oppergod een maaltijd had voorgezet van kindervlees. Op een originele manier vlecht hij deze mythe door het verhaal heen, dat gestoffeerd is met trendy beelden als X-files en Arnold Schwarzenegger. De relatie van oude mythe tot moderne tijd vindt zijn hoogtepunt bij Zeus in heavy-metal-verpakking. Je moet er maar op komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden