Theetijd

Laatst zag ik op de BBC-televisie een groepje mannen door de modder baggeren. Ze waren gekleed in een kort jak, dat hun harige benen vrijliet. Daarover droegen ze een ijzeren borstharnas en schouderplaten. Op hun hoofd schommelde een helm uit het jaar nul, die telkens voor hun ogen zakte. Met een zwaard in de ene en een reusachtig schild in de andere hand probeerden ze hun evenwicht te bewaren. Een oude aflevering van Monty Python's Flying Circus? Een nieuwe spelquiz? Nee, het bleek een onderzoek te zijn naar de levensomstandigheden van soldaten in de Romeinse keizertijd. Tien proefpersonen hadden zich aangemeld om gedurende een week het doen en laten van Romeinse soldaten zo getrouw mogelijk na te bootsen. Dat gebeurde in de heuvels van Wales en in het holst van november, wanneer Engeland wordt geteisterd door weer en wind.

Het leek zo'n eenvoudige opdracht. Beetje patrouilleren, beetje exerceren, beetje marcheren, en in de vrije uren rond het kampvuur hangen, jongens onder elkaar. Maar de praktijk was anders. De deelnemers moesten ondervinden dat zoiets als vrije tijd voor Romeinse soldaten nauwelijks heeft bestaan. In het keizerlijke leger heerste een volmaakte kadaverdiscipline. De manschappen werden door strenge centurio's de hele dag opgejaagd. Ze kregen geen ogenblik de kans om na te denken, want een denkende soldaat zou weleens opstandig kunnen worden. Ook de proefpersonen werkten zich van de vroege ochtendschemer tot na zonsondergang in het zweet. Ze bouwden tenten, een kookplaats en een latrine. Ze verzamelden leeftocht en ze hakten hout om vuur te stoken. Ze groeven een loopgracht en ze wierpen een verdedigingswal op. Ze maakten een mars waarbij ze in volle wapenrusting twee rivieren moesten doorwaden. Ze oefenden zich in het hanteren van de werp-spies en het zwaard.

Die oefeningen leken nergens naar. 'Eenheid, eenheid! Jullie moeten optreden als een eenheid!' riep de centurio wanhopig, terwijl de soldaten, door hun scheefgezakte helmen verblind, over hun eigen schild struikelden. In het Romeinse leger werd saamhorigheid nagestreefd in alles. Zelfs het bezoek aan de latrine gebeurde in groepsverband. De proefpersonen worstelden langdurig om zich te bevrijden van hun Romeinse onderbroek, een lap ter grootte van een kussensloop die als een luier werd gedragen en die met behulp van een koord om hun middel was gesjord. Toen ze er ten slotte gemeenschappelijk in waren geslaagd zich te ontlasten, veegden ze hun achterste af met een stok waaraan een spons was bevestigd. Een gemeenschappelijke spons? Nee, zo ver ging de Romeinse gemeenschapszin nou ook weer niet. De spons werd niet gedeeld, maar de opluchting daarover wel.

Na een paar dagen verlangden allen hartstochtelijk terug naar het moderne comfort dat ze hadden achtergelaten. De zware schouderplaten sneden diep in hun vlees. Van de Romeinse sandalen kregen ze blaren op hun voeten. Hun blote benen raakten verkleumd. Zelfs 's nachts hadden ze het stervenskoud. In tenten zo lek als een vergiet lagen ze op hun veldbed klappertandend wakker. Honger hadden ze ook. Het avondmaal van grauwe linzen en kool was niet bepaald een vetpot. 'Ik mis hier vooral mijn thee met melk en suiker,' zei een van de mannen, alsof hij weggelopen was uit Asterix bij de Britten.

Op zekere avond, toen de regen bij bakken omlaag viel en de tenten dreigden weg te waaien, werd het zelfs de centurio te gortig. 'We overnachten in een hotel!' schreeuwde hij. 'Voorwaarts, mars!' Daar gingen de mannen, heuvel op, heuvel af. Hun stappen bonsden op het pad, hun schouderplaten kletterden, hun schilden knarsten. Het was alsof een duizendkoppig legioen door het donker opmarcheerde om de macht van Rome in Britannia te vestigen. 'Langs de lucht liep een geluid van wapenen,' heet dat bij Vergilius. De namaaksoldaten huiverden. Ze joegen zichzelf de stuipen op het lijf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden