Thee-exporteur Malawi is een proeftuin voor leefbaar loon

Een theeplantage in Malawi. Het land streeft naar eerlijke lonen voor de arbeiders. Beeld Elske Stevenson

Verschillende organisaties werken samen om theeplukkers in 2020 een leefbaar loon te geven, maar het blijft moeilijk.

Malawi, de grootste Afrikaanse theeproducent na Kenia, is een proeftuin waarin internationale bedrijven, keurmerken, ngo’s en lokale theeproducenten een ingewikkeld probleem willen oplossen: onderbetaling van landarbeiders.

Het grote doel van Malawi Tea 2020 is de theeplukkers in het arme land over twee jaar een leefbaar loon te betalen. Het project loopt nu drie jaar. Volgens het recente jaarverslag wordt die doelstelling waarschijnlijk niet gehaald, maar is er wel vooruitgang geboekt.

Langere contracten

Tot de deelnemers behoren Unilever, de grootste theekoper ter wereld, de Britse supermarktketen Tesco en het Indiase Tata Global Beverages. Om hogere lonen mogelijk te maken, hebben zij beloofd om meer thee van een hogere kwaliteit uit Malawi te kopen en om contracten te sluiten voor meerdere jaren.

Bij kortlopende contracten durven theeproducenten minder snel te investeren, in nieuwe theeplanten bijvoorbeeld. Meer kwaliteit zorgt voor hogere opbrengsten en dat helpt theeproducenten weer om hun werknemers fatsoenlijk te betalen.

Een arbeider krijgt een leefbaar loon als hij voor zijn gezin kan zorgen en huisvesting, voedsel, medische zorg en onderwijs kan betalen. Op het platteland van Malawi is dat omgerekend 5,60 dollar per dag. De werkelijke lonen liggen bijna de helft lager op 3,10 dollar.

Een concreet resultaat van Malawi Tea 2020 is de allereerste cao voor de thee-industrie. De lonen zijn sinds het begin van het programma 27 procent gestegen, zegt Jordy van Honk, programmadirecteur thee bij Inititatief Duurzame Handel (IDH). Deze stichting coördineert Malawi Tea 2020 samen met Oxfam, het Ethical Tea Partnership en de verenigde theeproducenten van Malawi. Helaas heeft inflatie dat succes grotendeels tenietgedaan. Maar dankzij trainingen staat de vakbond voor theeplukkers er nu wel sterker voor.

Kleingeld

Om loonsverhogingen mogelijk te maken, moeten producenten meer geld krijgen voor hun thee. Voor een leefbaar loon is dat volgens IDH 28 dollarcent extra op een kilo kwaliteitsthee uit Malawi die nu 1,90 dollar kost. Als eerste stap heeft IDH afnemers voorgesteld om 9 dollarcent extra te betalen. Dat klinkt als kleingeld, maar in de internationale zakenwereld gaan enorme volumes om. Zo’n verschil stapelt zich op.

Dankzij een nieuw rekenmodel van IDH krijgen inkopers van grote theebedrijven bij elke transactie in Malawi te zien of ze voldoende betalen om een leefbaar loon van te betalen. Daar moeten ze vervolgens rekening mee houden. De inkopende bedrijven en de theeleveranciers zullen de uitkomsten van hun onderhandelingen jaarlijks aan IDH en Oxfam rapporteren.

“We kunnen de wereldhandel en de machtsverhoudingen niet zomaar veranderen, maar wel kunnen we binnen dat model aanpassingen doen. Een oplossing kan al zijn dat de loonkosten standaard worden mee berekend in het contract”, zegt Van Honk.

IDH wil ervoor zorgen dat theeproducent en afnemer zoiets samen afspreken. Dat werkt beter dan wanneer er een leefbaar-loonpremie van buitenaf wordt opgelegd. Van Honk: “Producenten willen geen vaste premie omdat ze bang zijn dat inkopers dan het land verlaten. Inkopers willen geen vaste premie omdat zij dit als algemene subsidie zien. Liever belonen ze toeleveranciers die de juiste stappen zetten.”

Het is balanceren. Te hoge lonen kunnen niet alleen klanten wegjagen, maar ook zorgen voor versnelde mechanisatie. Voor machines die theeplanten scheren en de plukker werkloos maken. Al speelt dat in Malawi nog niet zo, zegt Van Honk.

Toekomst

De omstandigheden zijn moeilijk. Het bestuur en de economie van Malawi zijn zwak. Verder zetten klimaatverandering en ontbossing de oogsten onder druk. Bovendien daalt de theeprijs doordat Kenia een goede oogst heeft. 

Wat gebeurt er na 2020? Initiatief Duurzame Handel, dat deze maand het tienjarig bestaan viert, moet dan eerst nieuwe financiering voor zichzelf vinden. Van Honk: “Ik vertrouw erop dat de verbeterde handelsrelaties en verhoogde aandacht voor lage lonen in Malawi zullen doorzetten.”

Lees ook:

Een keurmerk vervangt nooit de eigen verantwoordelijkheid van een bedrijf

Het debat over keurmerken leidt af van waar het echt om gaat, en dat is eerlijk delen met boer en arbeider, zegt Ioan Nemes, expert bedrijven en mensenrechten bij Oxfam Novib.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden