theater

29 en 30/3 Arnhem, 31-1/4 Den Haag, 4 Leeuwarden, 6 Maastricht, 7 en 8 Eindhoven, 11-15 Amsterdam. Daarna elders tot 19 en 20/5 Haarlem.

HANS ORANJE

In het eerste bedrijf is die lege ruimte de tuin van het huis van Alfred en Rita Allmers. Enkele plantenbakken met bomen en struiken bakenen hem af van het terras daarvóór, waar enkele tuinstoelen en een bankje staan. Twee op verschillende diepten opgehangen doeken in voornaam ogend wit en blauwig groen scheiden de tuin van het speelvlak. De tuin wordt een aantal malen genoemd: het kreupele zoontje van Alfred en Rita, Eyolf, wordt er heen gestuurd om te spelen, Alfreds zuster Asta wandelt er rond met ingenieur Borghejm, die haar het hof maakt. Maar die tuin blijft een leeg podium tot het eind van het stuk toe.

De mogelijkheid Eyolf (Dennis Költgen) met zijn kruk, op weg naar de aanlegsteiger in de fjord waar hij zal verdrinken, langzaam via die tuin uit het beeld te doen verdwijnen, of op een andere manier die lege ruimte in de mise-en-scène op te nemen, zou menig Ibsen-regisseur dankbaar aangrijpen, vermoed ik, als ik terugdenk aan ensceneringen waarin, overigens volgens de aanwijzingen van Ibsen, personages hun aanwezigheid in de verder weg gelegen ruimte kenbaar maken.

De versobering tot alleen de tekst (die vorig jaar bij Braches' regie van 'Roberto Zucco' bij mij wat te kaal overkwam) maakte ditmaal grote indruk. 'Kleine Eyolf' is een weinig gespeeld huwelijksdrama uit 1894, waarin Ibsen sterk autobiografisch het thema bespeelt dat hem in die jaren bezig houdt ('Bouwmeester Solness', 'Als wij doden ontwaken'): de breuk die door een mannenleven loopt in de vastgelopen huwelijksrelatie aan de ene kant en de zielsverwante relatie met een jongere vrouw aan de andere. Alfred ziet zijn huwelijk met Rita definitief stranden, als Eyolf is verdronken en haar obsessieve: 'Ik wil jou voor mij alleen houden' onverdragelijk wordt; en van zijn halfzusje Asta moet hij bitter scheiden, als zij uit nagelaten brieven van haar moeder heeft begrepen dat Alfred niet haar broer is, en zij kiest voor een ongewisse verhouding met de ingenieur.

'Kleine Eyolf' wordt misschien zo zelden gespeeld, omdat het stuk zo onverwacht optimistisch eindigt. De kunstenaar, die in Ibsens andere ouderdomsdrama's de breuk heelt door een verzoening met zichzelf te vinden in de dood, besluit hier niet weg te gaan, maar bij zijn vrouw te blijven die besloten heeft de haveloze leeftijdgenootjes van Eyolf uit het dorp haar liefde en aandacht te gaan schenken.

Ook in deze voorstelling kunnen Cas Enklaar (Alfred) en Mijs Heesen (Rita) die plotselinge overgang naar 'het hogere' en 'het licht' niet maken op een manier dat je er in gelooft. Enklaar blijft het onzekere, onder moeders rokken wegkruipende jongetje, en juist dat doet hij zo volstrekt integer, dat je daar helemaal in mee gaat. Tot die laatste scène heeft hij scherp en breekbaar zichzelf en zijn personage laten zien, zodat een zinderende fascinatie anderhalf uur lang de toeschouwers gevangen houdt. Heesen geeft de razend moeilijke karakterrol van door bezitsdrift beheerste echtgenote ingehouden vorm.

Els Ingeborg Smits is Asta, het meest tragische personage van het stuk. Het zusje dat eigenlijk een broertje voor Alfred is geweest, de 'Grote Eyolf', nog steeds in mannelijke kleren lopend, degene die als laatste daad van liefde voorgoed Alfred verlaat en kiest voor een bij voorbaat mislukt huwelijk met Borghejm (Evert van der Meulen). Onder die bijna cynische besluitvaardigheid legt Smits een hartbrekende vriendschap bloot. Prachtig.

Költgen evoceert met zijn grote mannenlijf precies goed de kleine Eyolf; Lieve Claes is het rattenvrouwtje, de trol van Hamelen die aan het eerste bedrijf een enorme kracht geeft. Let er ook op, hoe de spelers in deze voorstelling hun tanden gebruiken: Enklaar laat ze nooit zien, Claes toont ze, in al haar aandoenlijkheid, als rattengebit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden