theater

T/m 24 dec in het Scheveningse Appeltheater, jan/febr tournee door het land. Informatie: 070 - 350 22 00.

AREND EVENHUIS

Hadden de twee hoofdfiguren, Graaf Manfred en zijn jonge vriend Max, ook maar geen feest moeten organiseren, denk je eerst nog gelaten. Doe het nou niet, dan komt er ook geen heibel of overspannen verwachting van. Maar de harmonie tussen Manfred en Max is al een tijdje grondig verstoord, ook al wonen ze al tien jaar samen in een landelijke burcht, far from the maddening crowd.

Manfred en Max vormen een eenheid, maar die moet wel elke dag opnieuw bevochten worden. Dat heb je nou eenmaal gauw wanneer gevoel en verstand tegenover elkaar komen te staan. Samen hebben deze herenvrienden een kind verwekt dat ze naar eigen goeddunken dirigeren; een marionet. De licht ontvlambare Max maakte de kleertjes, de bedachtzame Manfred het mechaniek. Als Max dat kind cadeau doet aan zijn geheime minnaar Cardenio, tevens de zoon van Manfred, gaat het onherroepelijk bergafwaarts. Cardenio beseft dat hij de - herwonnen - liefde voor z'n vader niet tegelijkertijd kan delen met die voor diens levensgezel en offert zichzelf aan de vuurwerkvlammen. Max sterft van smart, gedeeltelijk ook uit wrok tegenover Manfred.

Komrij modelleerde zijn 'Chemisch huwelijk' (1982) naar Goethes 'Die Wahlverwandtschaften'/Natuurlijk Verwantschap (1809) en speelt daarin een grimmig maskeradespel. Via een reeks verwijzingen naar en voorbeelden uit de chemie toont hij dat de ene mens de andere aantrekt, terwijl elders mensen elkaar juist afstoten. Het zit al in het woord zelf besloten: wat is scheikunde anders dan de kunst die scheidt (en toch ook samenbalt)? Muziekaficionado Jan Willem Hofstra zaliger omschreef deze queeste ooit even bondig als trefzeker. 'Alle opera's van de wereld hebben maar een thema: de tenor wil met de sopraan naar bed, en de bariton probeert dat te verhinderen.'

Maar mag de toeschouwer dat misschien ook zien, mag althans zijn vermoeden tot dat eeuwige aantrekken en afstoten worden aangewakkerd? Chemie of alchemie, brouwen of bevriezen, botsing of omhelzing, stolling of heksenketel - hoe het ook heet: regisseur Agaath Witteman slaagt er in haar 'Chemisch huwelijk' dat zij voor De Appel ensceneerde niet in om de subietheid en verbetenheid van dat grootse begrip passie als hartslag van kruin via bekken tot teen te laten bonzen. Of het nu om afkeer, constante of acute lust gaat; in haar voorstelling is het vrijwel voortdurend dood tij, eb noch vloed is hoorbaar.

De acteurs valt dat amper aan te rekenen; Carol Linssen is een beminnelijke, functioneel-tamme Manfred, zijn zoon en indringer Cardenio weet uiteindelijk zelfs even te ontroeren, maar wat Aus Greidanus met Marius doet? Lijdt hij soms aan een herstellende dijbreuk, waardoor hij Marius steeds in dezelfde zotte onderuithouding laat neerploffen? Of was dat een functionele regie-aanwijzing? En wat staat Max (Robert Prager) daar toch vroom te ijspegelen op het moment dat hij Cardenio ronduit wil bespringen? Tast dan toch toe jongen, ter plekke en met al je hebben en houden, in plaats van zo rafelig rond te hannesen!

Het zal wel een kwestie van keus zijn, die van de regisseur in dit geval. Maar het is een afstandelijke, zo niet kille keuze, die haaks staat op de vindingrijkheid van het decor (Barbara de Vries), waarin we van plint tot plafond een driepanelig arcadië zien, dat steeds verstikkender en verwoestender wordt. Dat eerst waarachtig spiegelt, dan bedrieglijk weerkaatst, vervolgens zichzelf even transparant als sluipenderwijs toegang verleent zoals osmose z'n plek in de scheikunde verwierf. Nu de hitsigheid en kwaadaardigheid van het leven zelf nog.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden