theater

Amsterdam, Felix Meritis, t/m 7 april. Elders t/m 29 mei.

'Les enfants du paradis' (De kinderen van de engelenbak) heeft Nieuw West zijn nieuwe produktie genoemd, naar de filmklassieker van Marcel Carne. Maar de vier in het wit geklede kinderen in deze voorstelling (regie Marien Jongewaard, tekst Rob de Graaf) zijn niet de engeltjes die vanaf het schellinkje de verrichtingen van hun theateridolen volgen. Het zijn vroegrijpe jonge mensen, gebutst door wat hen door ouders is aangedaan. Aangespoord door Cas Enklaar als de strenge zieldeskundige, doen ze om beurten hun verhaal, opdat hij weet wat voor vlees hij in de (hier letterlijk zichtbare) kuip heeft.

Uit het relaas van de jongeren, die hier net als alle andere figuren hun eigen naam bezigen, blijkt dat vooral de vaders tekort zijn geschoten. Onbegrepen, ontkend, vernederd, in de steek gelaten, misbruikt, heeft het viertal daarom nu al elke illusie, hoop en idealisme laten varen. Dit leven een paradijs? Welnee, "Wie vraagt er om te leven?" schreeuwt Steven van Renen tegen danseres Truus Bronkhorst met dikke buik. "Moet je dat broedsel in je buik niet even vragen of het er wel zo'n zin in heeft om het geschenk te zijn dat jij na negen maanden wachten aan de wereld wenst te geven?"

Die pijnlijke tirade tegen de kwetsbaar ogende, zwijgende Bronkhorst eindigt in een stroom vernederende scheldwoorden als 'melkgevend zoogdier'. Zoveel haat tegen het leven en diegene die leven geeft, dat moet wel eindigen in de dood. Wat inderdaad gebeurt: aan het slot schiet Steven de anderen (Nadine Carmijn, Lieve Claes en Roy Peters) en zichzelf dood. Maar niet nadat hij tot een treurig inzicht is gekomen: "We willen leven zonder voorbeeld / We willen leven zonder opdracht / Niet samen, niet alleen / We willen helemaal niet leven."

Dat het ook anders kan, tonen Jongewaard en Bronkhorst, die samen met Enklaar de oudere generatie vertegenwoordigen, in een eenvoudige dans. Daarin brengen ze, beiden met ontbloot bovenlijf, hun saamhorigheid, genegenheid en gelijkwaardigheid ontroerend tot uitdrukking. In tegenstelling tot de nu eens aanmoedigende, dan weer berispende Enklaar hebben zij daarvoor bijna de gehele voorstelling zwijgend langs de kant gezeten - al kan Jongewaard het op een gegeven moment niet laten de hartstochtelijk huilende Roy vermanend tot de orde te roepen: "Wat is dat nou voor sentiment? Je moet niet zo tevreden zijn met je eigen verdriet, een beetje strenger zou je moeten zijn (. . .)."

Die opmerking klinkt de regelmatige bezoeker van Nieuw West vertrouwd in de oren. Emoties mogen, maar zelfbeklag is uit den boze. Toneel hangt toch al van leugens aan elkaar, dan moeten we ons niet ook nog eens overgeven aan gemakkelijk sentiment. Het echte drama speelt zich immers elders af. Niet voor niets verwijst Enklaar in een monoloog met een paar sleutelwoorden naar de holocaust en de Berlijnse Muur. In diezelfde passage horen we de echo van zijn tijd bij het Werkteater; hij is nu slechts "de schrale belichaming van een vage herinnering aan wat ooit drift en passie heeft geheten."

Ook bekend klinkt het verwijt dat Steven, op zeker moment als door een wonder uit zijn rolstoel opgestaan, de toekijkende zaal in slingert: "Wat is dat nou voor pathologisch voyeurisme?" Jongewaard en schrijver Rob de Graaf, samen het hart en brein van Nieuw West, zijn streng voor zichzelf, voor theatermakers in het algemeen, en voor het publiek. Maar intussen ziet dat publiek wel een heldere voorstelling over de ideologische kloof tussen de twintigers en de oudere generatie, over het verlies van jeugdige onschuld en het weemoedige besef dat alles eindigt met de dood. Zoals een van de aangrijpendste scenes laat zien, waarin de hele groep een rouwreidans voor de gestorven Nureyev uitvoeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden