theater

Tournee langs de schouwburgen in het land tot 15 mei.

In theorie kreeg je een niet verkochte plaats uit de betere rangen, zodat je niet de hele avond vanaf de derde gaanderij naar een soort hoorspel hoefde te kijken met alleen af en toe zicht op de voeten van de acteurs op het voorplan. Maar doorgaans kreeg je, waarschijnlijk om de gegoede burgerij niet voor het hoofd te stoten, een plaatsje op de achterste rij van een zijloge, waar je, ver voorover hangend en met stijgende krampen, althans een hoekje van het toneel zag.

De gezagsverhoudingen waren toen nog zo dat je ook niet, als de zaal donker werd, stilletjes opschoof naar een van de, ook toen ruim aanwezige, lege stoelen in de zaal. En zo heb ik destijds, mij een keer of vijftien om acht uur bescheiden opstellend terzijde van de kassa in de hal van de Schouwburg, de hele voorstelling van 'De getatoueerde roos' van Tennessee Williams bij de Nederlandse Comedie grondig leren kennen.

Natuurlijk was het niet alleen die ene gulden die maakte dat ik op zo'n omslachtige manier 'The rose tattoo' tot me nam. Ook hoefde zo vijftien avonden de petroleumkachel op je kamertje niet aan. Maar de grote kick was natuurlijk de rauw spelende Ank van der Moer als de Siciliaanse Serafina, dat grote brok vrouwmens dat sidderend en schreeuwend haar verdriet en haar hunkering naar de echte man door je bloed heen gilde. Ik weet absoluut niet meer wie er verder meespeelden; ik was volkomen verslaafd aan mevrouw Van der Moer.

Maar welke vreemde ideeën zijn toch opgekomen in het hoofd van Léon van der Sanden dat hij het stuk bij het RO-Theater heeft vertaald, bewerkt en geregisseerd, zoals hij heeft gedaan? Zelden zag ik een banalere en vooral machtelozere uitbeelding van Williams' broeierige verstrengeling van de thema's seksualiteit en religie, en acteurs zó gênant te kijk gezet.

Om te beginnen is het vele Italiaans rigoreus geschrapt, waardoor de hele sfeer van het stuk, die van halve of hele allochtonen in het diepe Zuiden van de Verenigde Staten, in de lucht komt te hangen. De realistische, ja zelfs naturalistische setting van Williams' stukken kun je niet weghalen zonder zijn koortsige poëzie van liefde en haat die daaruit opbloeit, belachelijk te maken. Zeg dan dat zijn theater overleefd is en speel het niet, of vervang het door puur teksttheater zoals de jonge garde van Toneelgroep Amsterdam onlangs deed met 'A Streetcar named Desire'. Maar vervang het niet door 'eigentijds realisme' met als hoeren uitgedoste buurvrouwen (hier 'het koor' genoemd), met een clowneske dorpsidioot (ter vervanging van de spelende kinderen in het stuk?), met een halve verkrachtingsscène, wat ik een onaanvaardbare vergroving vind van die zo vulcanische liefdesscène bij Williams zelf.

Geert de Jong speelt Serafina, en dat mislukt. Deze formidabele speelster van recent onder andere Hekabe en Martha in 'Who's afraid of Virginia Woolf?' kun je niet vragen een rol te spelen die puur uit het onderlijf is geschreven. De begeerte die zij opvat naar het machtige lijf van de trucker Alvaro heeft in deze voorstelling de sfeer van de dame die bij haar keurslager een puike rollade laat klaarmaken. Als Serafina hoort dat haar vermoorde en diep vereerde echtgenoot het met een ander heeft gedaan, gooit zij het beeldje van Maria in de huisschrijn kapot: een calvinistisch beeldenstormpje in een scène waar ze, bij Williams zelf, van het uitblazen van het kaarsje voor de Troosteres van Smarten al bijna een beroerte van schrik krijgt.

Vergroving, banalisering uit machteloosheid; maar ik verdenk het RO ook van een onprettige hang naar sappigheid. Waarom moet dochter Rosa (Camilla Siegertsz) zo vaak in haar blootje liggen kronkelen op de vloer? Voor de seksuele broei van het stuk? Waarom moet de heks (La Strega) van Hilt de Vos zo'n irritante verzenmaakster zijn? Voor de poëzie van het stuk? En wat voegt de stuitend naakte gestalte van de dikste acteur van Nederland, Jack Wouterse (Alvaro) toe aan het happy end van 'The Rose Tattoo'? Serafina roept als laatste tekst van het stuk haar nieuwe geliefde toe: 'Vengo, vengo, amore'. Al is mijn liefde voor Williams met de jaren flink afgenomen, zo'n platte verbeelding van de passie heeft hij niet verdiend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden