theater

ROTTERDAM - “Ik ben niet geschikt om alleen te zijn zonder hem die mij begrijpt”, zegt de dove John Singer. Als de vriend, met wie hij alle woordloze lief en leed deelde, onverwacht in een inrichting blijkt te zijn overleden, schiet hij zichzelf door het hart.

HANNY ALKEMA

Dit tragische voorval is de inzet van 'Het hart is een eenzame jager', een roman van de Amerikaanse schrijfster Carson McCullers (1917-1967) die theatergroep Bonheur voor toneel heeft bewerkt. Het luidt een voorstelling vol eenzaamheid in, een voorstelling waarin veel en indringend wordt gepraat zonder dat er ook maar van enige wezenlijke communicatie sprake is.

'Het hart is een eenzame jager' is een terugblik. Een dubbele. Vanuit de dood. Eerst vertelt Singer zijn geschiedenis, het geluk dat hem is overkomen en de trieste afloop. Daarna wordt ingezoomd op zijn dagelijkse omgeving tot aan de fatale daad. Gaandeweg wordt in de regie van Annekee van Blokland helder waarom niemand hem daarvoor heeft kunnen behoeden, dat ieder te zeer zit vastgeklonken in de eigen sores om enig oog of oor te hebben voor het lot van een ander.

De handeling speelt zich af in het café waar Singer zijn maaltijden nuttigt, een kaal ingerichte ruimte, door vormgeefster Trudi Maan voorzien van papierdunne wandjes die elke hoop op intimiteit onmiddellijk doen vervluchtigen. Zodra de cliëntèle weet dat Singer doof is en niets kan terugzeggen, wordt hij ingelijfd als praatpaal. Aanvankelijk lijkt het nog enigszins op belangstelling, maar algauw is het wat het is: een eenzijdige woordenstroom van eenzame zielen, die hun dromen en verlangens kapot hebben zien gaan en die zich vastklampen aan het idee dat er nog één iemand naar hen luistert. Vraagt deze echter zelf om aandacht, dan laten zij het meteen afweten.

Singer kan wel praten, maar hij doet dat sinds zijn twee-en-twintigste niet meer, omdat hij had gemerkt dat het stemgeluid van een dove de mensen afstootte. Paul R. Kooij laat dat heel subtiel, in één enkele zin in het inleidende verhaal, horen. De gebrekkige, onaangenaam harde klanken zijn confronterend, omdat het dan weer 'normaal' doorpraten (met wapperende handen) heel even een gevoel van opluchting teweegbrengt. Het maakt je als publiek ontvankelijker voor de onmacht van de cafébewoners, zelfs niet in staat om zijn gebarentaal als taal te herkennen. Pijnlijk grappig is de scène, waar Singer de zaak verlaat, de achterblijvers verloren in een onverhoeds gat van stilte vallen en dan van louter ellende een sigaret opsteken. Dat moment zegt meer over verslaving dan wat de Spaanse schrijver Belbel daarover te beweren heeft in het ogenschijnlijk actuelere 'Na de regen' (bij Art & Pro).

'Het hart is een eenzame jager' is een sobere voorstelling met een treurig stemmend slotbeeld, waar de jongste van het gezelschap, die nog de toekomst voor zich leek te hebben, gedesillusioneerd een sprankje geluk poogt te halen uit een combinatie van pils en vruchtensorbet. Is de literatuur een doorlopende inspiratiebron voor het werk van Bonheur, in deze productie schuift juist het gebrekkige van de taal als communicatiemiddel naar voren. Van Bonheur ben je gewend dat zo'n thema desondanks zou worden gevoed met virtuoze taal- en/of beeldvormen. Hier mis ik dat. Ook in dat opzicht blijft deze voorstelling erg ingetogen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden