theater

AMSTERDAM - 'Je geitje.' 'Je dolfijntje.' 'Je aapje.' Zo ondertekenen Virginia Woolf en Vanessa Bell, beiden geboren Stephen, de brieven aan elkaar. Dat is op een kinderlijke manier grappig. In andere verhoudingen wijst zo'n toontje gewoonlijk op een ongelijke afhankelijkheidsrelatie. Bij zusjes is het, door de gedeelde kindertijd, eerder vanzelfsprekend.

Die indruk wordt tenminste gewekt in 'Woolf & Bell', het stuk dat Matin van Veldhuizen (theatergroep Carrousel) heeft geschreven over dit tweetal, waarvan de een als schrijfster wereldfaam verwierf en de ander als schilderes niet een permanente plek in encyclopedieën heeft gekregen. Zij hadden een sterke onderlinge band - een symbiotische, meent Van Veldhuizen - en deelden zowel hun passie voor de kunst als voor hun mannen. Beiden waren in hun eigen tijd, in de eerste helft van deze eeuw, gevierd in kunstenaarskringen, al stond Vanessa volgens 'men' in de schaduw van haar beroemde zus. Matin van Veldhuizen zet er een vraagteken bij of dat werkelijk zo was. Vermoedelijk tegen haar zin in geven stuk en voorstelling de publieke opinie gelijk.

Leven en werk van vrouwelijke auteurs vormen een voorname inspiratiebron voor Matin van Veldhuizen. Eerder schreef zij verfijnde toneelportretten van onder anderen Jane Bowles, Christa Wolf, Anna Blaman en Dorothy Parker. Daarnaast is zij hogelijk geïnteresseerd in de mogelijke intensiteit van zusterbanden, zoals bleek uit 'Een kwestie van 2' of het dansstuk 'Vier zusters'. In 'Woolf & Bell' combineert zij beide fascinaties, uitgewerkt volgens een van haar vertrouwd, dramatisch procédé. Zonder de pretentie van een verantwoorde documentaire, van uitgewogen karakters, probeert zij een levenshouding, een stijl van leven te raken door citaten en fictieve uitspraken vrijelijk aan elkaar te koppelen. Om dezelfde reden laat zij een personage zelden of niet door één en dezelfde actrice spelen, maar liever door twee of meer, wat terloops aangeeft dat een karakter nooit eenduidig is. Relativering en humor kenmerken haar schrijf- en regiestijl.

Dat geldt ook voor 'Woolf & Bell', een met veel charme en vaart gespeelde 'typische vrouwenvoorstelling met een hoog macramé-gehalte', zoals de actrices Stella Denier van der Gon en Elvira Out het publiek vrolijk waarschuwen. Bedoeld als luchtige provocatie blijkt de typering ook nog eens hout te snijden en dat is een tegenvaller. Om het symbiotische in hun relatie en daarmee hun gelijkwaardigheid naar voren te halen, past Matin van Veldhuizen de truc van een voortdurende rolwisseling toe en laat ze de teksten larderen met, qua structuur, min of meer vastgelegde persoonlijke improvisaties van de actrices.

In de praktijk van deze opzet blijkt echter toch vrijwel steeds Virginia Woolf toonaangevend. Over de persoonlijkheid van Vanessa worden we weinig bijzonders gewaar, terwijl de kibbelende bespiegelingetjes van de actrices tussendoor over een werkbezoek aan Londen of eigen idealen tamelijk naïef en onvolwassen afsteken tegen de geschreven teksten. Buitendien, is een levenslange zusterrelatie niet onvergelijkbaar met een incidentele werk- en/of generatieverhouding? Zoiets met elkaar in verband brengen maakt 'Woolf & Bell' onnodig oppervlakkig. Van Veldhuizens observatie dat zusters gemakkelijker een ongekunsteld speelse omgang met elkaar kunnen hebben, krijgt hierdoor zelfs wat kinderachtige trekjes.

Het spel van de door Carly Everaert in identieke kostuums geklede actrices - een wit kostuum met een witsatijnen slipdress - is fris. Mooie momenten in de enscenering bevestigen mijn idee, dat een op Woolf toegespitst portret een genuanceerder èn geraffineerder voorstelling had opgeleverd. Zoals Elvira Out haar neus in verschillende romans van Virginia Woolf duwt en verzaligd 'Shakespeare, Proust, Goethe, Joyce' noemt, maakt veel duidelijk over door wie deze als schrijfster is beïnvloed. Het simpele decor van Marc Warning legt een subtiele verbinding tussen een vernissage en de uitgave van een boek: een weggetrokken gordijn openbaart de titel 'A Room of One's Own'. Na de zelfmoord van Woolf, ook in beeld gerelateerd aan Ophelia's dood in 'Hamlet', is de voorstelling afgelopen. Alsof zonder Virginia Vanessa niet meer bestaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden