theater

RUIGOORD - Voor de zoveelste maal lijkt het laatste uur te hebben geslagen voor het dorpje Ruigoord, tussen Halfweg en het Noordzeekanaal. Wie opnieuw afscheid wil gaan nemen, kan dat deze week prachtig doen door de wellicht laatste voorstelling te bezoeken die Theatergroep Hollandia speelt in de kerk: 'Ach Deken! Deken ach! mijn waarde Wolff!'. Het absurde dat dit door geboomte omzoomde kerkje straks onder des slopers hamer valt, heeft iets van de slotregels van een nonsens-versje van Agatha Deken en Elisabeth Wolff over de jongeman die ging paardrijden, viel en zijn sleutelbeen brak: 'Kom laat ons allen lopen henen, en breken onze sleutelbenen'.

Op school heb ik geleerd dat de dames Wolff en Deken in de tweede helft van de 18de eeuw een vrijmoedige en soms ondeugende correspondentie voerden, en dat zij samen de eerste echte Hollandse roman schreven: 'Sara Burgerhart'. De roman noch de brieven heb ik ooit gelezen, en dat zullen wel meer mensen moeten zeggen. Ook dat kan een reden zijn de buitengewoon charmante en fraai aangeklede voorstelling te bezoeken die Hollandia-acteur Jeroen Willems, hier werkzaam als regisseur, en de actrices Robijn Wendelaar en Henriëtte Koch gemaakt hebben op teksten van de twee schrijfsters.

De zwakheid van een historisch toneelstuk is vaak dat de makers ervan hun best doen de historische personages zo 'echt' mogelijk weer tot leven te laten komen in hun spel. Daar is bij 'Ach Deken! Deken ach!' geen sprake van. Willems, Koch en Wendelaar hebben een uitgebalanceerde driehoek geschapen tussen de schrijfsters, de acteurs en het publiek. Samen met de acteurs kijken we naar de tijd en de personages van Wolff en Deken. Dat aspect levert een voordrachtsavond op met knipogen die geen moment vet worden. Tegelijkertijd krijgen Wolff en Deken de gelegenheid essentiële waarden die ze tegen de stroom van hun muffe tijd in bepleit hebben, in de samenballing van ruim een uur theater aan ons mee te delen.

Om die twee dingen samen tot stand te brengen, heb je niet alleen hooggeschoold theatertalent nodig, maar ook oprechtheid, de bescheidenheid je personage niet het slachtoffer te laten worden van je eigen acteervermogen. Dat is hier voortreffelijk gelukt. Zonder Koch en Wendelaar tekort te willen doen, viel het me op hoe sterk de acteur Willems in hun spel weerspiegeld wordt: de oogopslag, de dictie die door haar melodische intensiteit je aandacht kluistert, het gebaar dat hoe groot ook, altijd treffend is.

De japonnen van Elian Smits zijn schitterend met hun keurslijfje en hoepelrok. Die van Aagje is volgeborduurd met beroemde schilderijen, die van Betje met felgekleurde bloempatronen. Ze borduren aan hun eigen portretten zoals die in de schoolboeken staan: ze dragen de lap stof met de tekening op hun rok. 'Ik zit wat te knopen, wat te naaien, ik drentel wat op en neer', zo beschrijft Aagje het eentonige leven van de welgestelde Hollandse juffer. Hun standsgevoel brengt Betje met de ballade 'De zingende werkmeid' aanstekelijk onder woorden.

Zompige tijd

De bedrukte moraal van een zompige tijd komt in deze voorstelling even sterk aan bod als de verlichte denkbeelden die de twee dames uitdroegen over vrijheid, rechtvaardigheid en liefde. Dat laatste weliswaar binnen strenge marges, want 'de levendigheid brengt meisjes meermalen in grote ellende'. Of Wolff en Deken nu het prototype van het Hollandse lesbiennepaar vormen, laten Koch en Wendelaar in het midden, want hun 18de-eeuwse taal wordt niet met modernismen toegelicht. Maar dat het felle tantes waren, maken ze goed duidelijk, bijvoorbeeld in de satire 'De kalfskop', waarin een geslachte koe bitter klaagt over de behandeling die haar is aangedaan. En aandoenlijk zijn ze in hun samenspraak over het kastje, waarin ze de Nederlandse moeders laten zien wat verstandige opvoeding is.

'Men is evenzeer verplicht vrij als deugdzaam te zijn', was de levensregel van Wolff en Deken. Hollandia levert er een prachtige voorstelling bij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden