theater

T/m 8/4, 25-27/4 en 26-28/5 Schouwburg Rotterdam. Tussentijds tournee.

Wat zij wel nodig heeft, is een vorm van 'demonisering'. In 'Medea' straft Medea de huwelijksontrouw van Jason met de moord op hun kinderen. Zij is een demon geworden, die op een sprookjesachtige manier na haar daad het toneel verlaat in de zonnewagen van haar grootvader. In 'Hekabe' herhaalt Euripides een aantal jaren later dit proces van demonisering zonder sprookje, zonder god. Een machteloze vrouw, wachtend om als slavin weggevoerd te worden naar Griekenland, straft het verraad van de vriendschap af dank zij een list. Daarna komt het sprookje: zij verandert in een hond.

Terwijl 'Medea' een vaste plaats heeft in het toneelrepertoire, wordt 'Hekabe' nooit gespeeld. Daaraan heeft het RO Theater nu een eind gemaakt met een voorstelling in de regie van Peter de Baan. Aan alles is te merken dat er druk is geanalyseerd en nagedacht over elk aspect van de handeling. Het resultaat is dat de karakters op een maat gesneden zijn die het nu en het waarom bevattelijk maken: een tragedie vol human interest, waarin het te groteske, de lyrische breedsprakigheid, onduidelijke overgangen en een teveel aan retoriek in de door Gerard Koolschijn vertaalde tekst zijn weggehaald. De voorstelling staat met beide benen op de grond, en het compliment dat je daarover kunt maken is dat dat in de geest van de dichter is.

Goud

De keerzijde is dat de onmenselijke maat van de tragedie niet uit de verf komt. Neem Polymestor, de Thracische koning: hij heeft tegen het eind van de oorlog de jongste zoon van zijn vriend Priamus, koning van Troje, in huis genomen met een grote hoeveelheid goud uit het koningshuis. Deze zoon, Polydorus, zal zo de Trojaanse dynastie voortzetten als Troje valt.

Maar wanneer Troje gevallen is, doodt Polymestor hem en gooit zijn lijk in zee. De schim van Polydorus spoelt aan op het strand bij het Griekse legerkamp en spreekt de proloog. De Baan verving deze proloog door de fraaie vondst van een filmpje van een trommelend jongetje, dat vertelt wat er is gebeurd. Herman Naber speelt Polymestor als de op goud beluste schurk, die door zijn hebzucht gretig in de val loopt die Hekabe voor hem heeft gezet. Het argument dat hij na zijn bestraffing gebruikt tegen de Griekse legeraanvoerder Agamemnon, klinkt niet serieus: dat hij, door Polydorus te doden, de Grieken heeft bevrijd van een toekomstige wreker van Trojes ondergang.

De onmenselijke - en tegelijkertijd maar al te menselijke - maat dat de omstanders na het gevecht de kant van de overwinnaar kiezen, verliest in deze voorstelling zijn cynische klank die ook deel uitmaakt van 'Hekabe'. Want juist door dat cynisme van 'Hekabe' is de tragedie inderdaad een stuk over alle oorlogen.

Nu zien we een drama van zeer menselijke mensen, met één uitzondering: degene die werkelijk de kern raakt, is Geert de Jong als Hekabe. Zij buit haar zwakheid op een inderdaad demonische manier uit: als de wraak gelukt is, lossen al haar machteloze verdriet en twijfels over haar talent in het debat met de Grieken op in een grote voldaanheid dat de gewone gang van zaken in een oorlog doorkruist is. Voor een moment heeft ze de eeuwige discussie over goed en kwaad stilgezet; wat daarna komt, kan haar niet meer schelen. Zij is naast die menselijke maat gaan staan, en ze doet dat met grote allure.

Waterdragers

Ik volsta er mee de anderen goede waterdragers te noemen, zonder dat ik hen te kort wil doen - maar ik was er ook niet diep van onder de indruk. Het decor van Judith Lansink (een soort wijde en smal weglopende grot als de tent van Hekabe, een helverlichte spleet naar het Griekse kamp en een vloer van zand) is wat uitleggerig, maar wel mooi-sober. Het licht van Bernd Wouthuijzen vlucht soms te veel in de esthetiek. De kleding van Floor Maas (paarse jurken met zwarte jassen daarover voor de Trojaanse vrouwen, militaire fantasie-pakken voor de Grieken) ligt naar mijn gevoel iets te veel voor de hand. Maar de uitmonstering die De Jong kiest als zwarte weduwe voor haar ontvangst van Polymestor, is onverwacht geestig. Vanwege haar moet u de 'Hekabe' zeker zien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden