theater

'Oidipous I en II', t/m 1 febr in het Scheveningse Appeltheater. Begin februari ook in Carre. Reserv: 070 - 350 2200.

AREND EVENHUIS

Vos heeft overwogen zijn 25-jarige Appelcarrière met een Shakespeare te besluiten, maar met Sophokles' tragedie werd het toch een klassieke Griek, al is de verwantschap met 'King Lear' onmiskenbaar. In tegenstelling tot Euripides en Aischylos gaat Sophokles volgens Vos aan de oppermacht der goden twijfelen: “Sophokles maakt plaats voor onzekerheid. Zijn het de goden of zijn wij het zelf? Heeft de mens een lotsbestemming of is het allemaal toeval? En als er een lot bestaat, dan zijn we dus onmachtig. Dan is het dus allemaal al voor ons bezegeld. Heel belangrijk voor mij is het feit dat Oidipous zijn ogen heeft uitgestoken. Maar hoewel hij blind is, leert hij nu pas echt kijken. Hij was altijd verblind, door machtswellust en egocentrisme.”

Al in de eerste minuten van Deel I heeft alle onheil zich voltrokken. Oidipous doodde zijn vader en trouwde zijn moeder; precies datgene wat hij niet wilde en hartstochtelijk geprobeerd had te voorkomen. Als koning heeft hij het goed voor met zijn volk, de burgers van Thebe: 'Graag zal ik helpen waar ik kan / Ik zou een man zijn zonder hart / als ik mijn oren sloot voor wat jullie kwelt.'

Maar de kwelling zit veel dichter bij huis; bij Oidipous zelf. Het duurt uren voordat hij daar achter komt en, zoals ook King Lear, pas als blinde tot inzicht komt. In de Vara-Matinee was onlangs te horen hoe ontroerend Stravinsky zijn 'Oidipous' tot dat inzicht laat komen. Met Stravinsky's 'Oidipous' krijg je van tranen tot buikpijn aan toe te doen; je voelt en hoort z'n hopeloosheid-tegen-de-klippen op, hij doet alles wat hij kan en alles wat hij doet gaat onherroepelijk fout - vanaf den beginne is Oidipous verdoemd.

Erik Vos maakt het je daarentegen bijzonder moeilijk om deernis met zijn Appel-Oidipous te krijgen. Met Vos' opvolger Aus Greidanus als de Oidipous van Deel I krijg je - het hoge woord moet er meteen maar uit - geen moment te doen. De Oidipous van Greidanus is, in weerwil van Sophokles' strofen, een verongelijkte drammer die hoofdzakelijk roept, beveelt en terechtwijst. Als zijn echtgenote (en moeder) Iokaste verschijnt Carol Linssen in travestierol, met weeld'rige zwarte pruik, zilv'ren voorhoofdsmasker en navenant geforceerd zal-ven-de stemintoming. Al na drie woorden herken je in de blinde ziener Theresias ('Oidipous: jij ziet jezelf niet!') Eric Schneider, die elk werkwoord nou eenmaal liever met -DT, dan wel met -dt of -t afsluit, en de kunst der klinkergoochelarij nog immer niet verleerd is: 'Ik wil mijzelf geen LEED-T aandoen', 'VerBLIND, zijn jullie allemaal!', 'Jij dwAAAshhh, jij HOON(D)T mijn gebrek!'

Er staan, ondanks de subliem verfijnde kostuums, meer acteurs dan mensen van Thebe of anderszins Grieken op het Appeltoneel.

Na de pauze, in 'Oidipous in Kolonos', gaat het theatraal bergopwaarts, hoewel Oidipous dan juist in zijn afgezonderde De Profundis-periode vertoeft. Eric Schneider heeft 'Oidipous' dan overgenomen; Aus Greidanus is lid van het volk geworden. In een opgedroogd zoutbekken (even trefzeker vormgegeven door Tom Schenk, als belicht door Henry van Niel) woelt en wentelt Schneider rond. Hij zit te zitten, ligt in foetushouding, en is - zeker als hij niet schreeuwt - een terecht vergramde ouwe Oidipous.

Koor (het volk) en muziek begeleiden Oidipous' klaagzang en verbittering. Maar een onversneden lamento wordt het maar steeds niet. Het koor zingt elke lettergreep nu eens hoger, dan iets lager, er is mooie droeve (bas)klarinetmuziek van Anja Sicking, en schoon tromgeroffel. Maar waar bleef die bijbehorende tijger dan toch, die door de brandende hoepel springt?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden