theater

ANTWERPEN - Op het schimmig duistere toneel is een reusachtig zwart bord het hemelgewelf. Drie engelachtige wezens die, gestoken in wit onderbroekje en dito mouwcapeje, met gepaste eerbied de Heer aanspreken, brengen reliëf aan met zorgvuldig aangeprikte sterretjes. Hoog boven hen, aan de top van het platte gewelf, licht het vriendelijk glimlachende gelaat van de Aangesprokene op. Halverwege de zijkant wordt het silhouet van een naar beneden turende figuur zichtbaar: Mephistopheles. In een akelig kalm dispuut met God krijgt hij toestemming om af te dalen en die ene mens, Faust, te toetsen op zijn integriteit.

HANNY ALKEMA

De openingsscène van de 'Faust' van Goethe, die Guy Cassiers als gastregisseur bij Het Zuidelijk Toneel heeft geënsceneerd en die afgelopen dinsdag in het Antwerpse kunstcentrum deSingel in première ging, is van een verbazend schone eenvoud. Je herkent direct de handtekening van de maker. Cassiers is een estheet en een zintuiglijk regisseur. Hij hecht aan de zuiverheid van beelden en tegelijk schept hij er een genoegen in om het plezier in het spel, dat theater heet, met het publiek te delen.

Net als in 'Onder het melkwoud', eind van het vorig seizoen bij RO Theater, is wát er gebeurt gekoppeld aan hóe het gebeurt. Ging het toen om zichtbaar gemaakt geluid - 'Onder het melkwoud' is oorspronkelijk immers een hoorspel - nu kan het publiek steeds zien met welke rekwisieten en trucs de verschillende beelden worden geproduceerd. Een acteur steekt een sigaret op, blaast de rook langs het oog van een camera en het op een wand geprojecteerde gezicht van Faust wordt gehuld in vaag-dromerige slierten. Er wordt met een paar camera's gewerkt en talloze variaties blijken mogelijk.

Het is zo'n aangenaam en intrigerend kijkspel, steeds ondersteund door een fraai geluidsdecor van Het Paleis van Boem, dat je bijna zou vergeten de dramatische handeling te volgen. Voor je er erg in hebt heeft Faust al zijn ziel en zaligheid in de hand van Mephistopheles gelegd om op zoek te gaan naar de zin van het leven, naar hét geluk. Het pact wordt als terloops gesloten en de ontmoeting met Greetje is even later al net zomin spannend. De vormgeving (Jan Versweyveld) is esthetisch zeer verantwoord en de mathematische aard daarvan, de vlakverdeling, contrasteert mooi met de gebruikte negentiende-eeuwse vertalingen van Adama van Scheltema en diens Belgische collega Vischouwer. Maar Cassiers heeft de erin geprojecteerde beelden, en het levendige gemanipuleer daarmee van onder andere als handlangers van Mephisto optredende acteurs, gecombineerd met een vorm van minimal acting die de ziel uit het stuk haalt.

De acteurs dragen zendertjes en wangmicrofoontjes, wat hen toestaat zonder onnodige stemverheffing te spreken. Helaas neigt de onnadrukkelijke spreektrant algauw naar één toon. Bij de Mephisto van Bart Slegers heeft het opzettelijk weglaten van accenten nog wel een bezwerend effect. Met de stiekeme blik in zijn onschuldig-ronde ogen - weinigen kunnen zo geniepig kijken zonder de ogen toe te knijpen - versterkt het zijn vileine karakter. In een outfit van een half beschilderde spijkerbroek en sliertig lange grijze haren (kostuums: Tessa Lute) ziet hij er bovendien uit als een overjarige hippie, nogal afstotend. Daarnaast is de Faust van Marc van Eeghem tamelijk kleurloos. Bij hem zit er in het onopzettelijke van zijn lopen en praten geen opzet verborgen. Dat maakt zijn figuur, en daarmee het drama, oninteressant. Dat de ontmoeting met Greetje bij hem het liefdesvuur doet ontbranden is nergens uit op te maken. Hij is hooguit een verwend jongetje dat op zijn wenken bediend wil worden. Dat de zo zuiver reagerende Greetje (Katelijne Damen) op deze hork valt, is ongeloofwaardig.

De regie van Cassiers is geïnspireerd op het gegeven dat Goethe de Faust-legende leerde kennen via een poppenspel. Met poppen de verbeelding op gang brengen vereist echter een met meer kracht ingeblazen emotie dan hier is begrepen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden