theater

'Onder het melkwoud', uitsluitend in het RO Theater, Rotterdam: t/m 14-6 + 20-8 t/m 12-9 (beh. zo/di) + matinee op 7-9.

In kleine plukjes licht zien wij ze verschijnen en weer verdwijnen, de gezichten van de slapers en degenen die rondspoken in hun dromen, soms wat woorden wisselend. We zien Kaptein Kat zich laven aan de geestverschijningen van zijn geliefde doden, terwijl gestorven echtgenoten zich nog steeds gedwee laten drillen door hun lustige weduwe en jonge meiden zich hitsig ruige minnaars in hun bedden dromen. Zacht klokkende geluiden druppelen als kussen in dit van erotiek zinderende dromenspel. Het mijmerende gelaat van de verteller, sterk vergroot op een reusachtig videoscherm middenachter, oogt als de blik van de dichter die zijn fantasie laat dwalen door de straten en huizen van zijn woonstee. Versterkt door sfeervolle projecties van nachtluchten en natuurbeelden, die zijn gezicht omwolken, kun je je voorstellen dat hij zich op een heuveltop of zelfs in zijn eigen droom bevindt.

Zo en niet anders hoort 'Onder het melkwoud' van Dylan Thomas geënsceneerd te worden. Ik betrap me niet één keer op die gedachte (die natuurlijk onzin is omdat die elke andere interpretatie zou uitsluiten en daarmee de waarde van het dichtwerk tekortdoet), maar ook een tweede keer als bij het aanbreken van de ochtend in dit 'stuk voor stemmen' de sfeer totaal verandert, het licht opgaat en alle spelers en trucjes zichtbaar zijn. De vorm die regisseur Guy Cassiers bij het RO-Theater heeft gevonden, heeft een vanzelfsprekende luciditeit die onmiddellijk en zonder gêne alle zintuigen beroert.

Dit 'Onder het melkwoud' is een live-hoorspel en concert tegelijk. Onder het alziende oog van de poëet op het scherm zit links op het toneel, in het schijnsel van op hem geprojecteerde beelden, Stefan de Walle als verteller en dirigent. Op de rechterhelft lijken elf RO-Theater-spelers, gezeten in een licht gebogen lijn achter microfoons en kleine tafeltjes met rekwisieten waarmee zij alle mogelijke bijgeluiden kunnen produceren, zowel hoorspelacteurs als orkestleden. De vorm doet recht aan de muzikaliteit van de taal en aan de oorspronkelijke opzet van het werk. Dylan Thomas schreef 'Onder het melkwoud' als een hoorspel, dat in 1953 in New York in première ging. Nauwelijks een half jaar later stierf hijzelf aan overconsumptie van de alcohol, die tevoren zijn poëtische verbeeldingskracht tot zo grote hoogten had opgestuwd.

In een lyrische woordenvloed beschrijft de dichter een etmaal in het fictieve stadje Llaregyb, een lentedag van nacht tot de opnieuw invallende nacht. Het zijn flarden van straatbeelden en mensen, die met elkaar een kleine gemeenschap schetsen, waar iedereen alles van iedereen weet, al was het maar door toedoen van de postbode die alle brieven openstoomt. Er wordt geroddeld en gezongen, geruzied en bemind. De Eerwaarde Eli Jenkins verheft zijn religieus gemoed met een dagelijks op zijn stoep gezegd ochtendvers. Mr. Pugh zegt 'liefste' tegen zijn vrouw, terwijl hij in gedachten een arsenicummoord begaat. Polly Garter bezingt al haar vrijers, maar houdt er maar van één en dat is Willie Wee.

Ochtendgloren

In de prachtvertaling van Hugo Claus komt het stadje onder het melkwoud bruisend tot leven en Guy Cassiers deinst er niet voor terug om de poezie van de doordroomde nacht te verlaten. Bij het ochtendgloren neemt Geert Lageveen even de taak van de verteller over met een montere rondleiding door het plaatsje, terwijl de spelers/bewoners zich gereedmaken voor de dag en de min of meer abstracte videobeelden van Walter Verdin worden afgewisseld met kraakheldere doorkijkjes.

De mise-en-scène blijft hetzelfde, maar de telkens van speler naar speler verspringende accenten door tekst en zelfgemaakte achtergrondgeluiden, als bij een heus hoorspel, suggereren een treffende bedrijvigheid. Die levendigheid krijgt haar kracht vooral door het onmiskenbare speelplezier van de acteurs. Voor een dergelijk samenspel van stemmen en geluiden, waar ook de muziek van Het Paleis van Boem een harmonieuze bijdrage aan levert, is een uiterste concentratie noodzakelijk, maar tegelijk straalt het hele ensemble zo'n lol uit in elkaars doen en laten, dat het een genot is. Warmbloedig theater, dat zijn schoonheid haalt uit de puurheid van vorm en inzet. Als de nacht in Llaregyb weer gevallen is reizen vertedering en melancholie om de dramatjes achter de hebbelijkheden van de bewoners, fluweelzacht weggedoken in mijn buik mee naar huis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden