theater

Leiden t/m 23-12, toernee t/m 27-4-'96.

HANNY ALKEMA

Edward Albee heeft dit thema verwerkt in zijn jongste stuk 'Three Tall Women' (1994), dat nu door Impresariaat Gislebert Thierens als 'Drie grote vrouwen' wordt uitgebracht. De invalshoek van Albee, zelf geboren in 1928, is echter niet die jonge maar de oudere generatie. En Albee zou Albee niet zijn, als dat niet gepaard ging met flink wat venijn en giftige humor.

Hoofdpersoon is een hoogbejaarde dame - “Ik ben 91.” “Nee, je bent 92.” “Ach, wat doet dat er nou toe.” - die al aardig aan het dementeren is en die zich vaak verliest in herinneringen aan vroeger. Letterlijk verliest ook: “Ik weet niet meer waar ik het over heb. Waar heb ik het over?” Ze wordt vriendelijk, maar niet altijd even geduldig behandeld door een particuliere verzorgster en met een mengeling van onbegrip en afkeer becommentarieerd door een piepjonge medewerkster van haar accountantskantoor.

In het tweede bedrijf, wanneer ze een beroerte heeft gehad, wordt die door het falende geheugen gebrekkige terugblik concreter ingevuld in een confrontatie met twee jeugdiger ego's, eentje van tweeënvijftig en eentje van zesentwintig. En die laatste, jong, mooi en volop genietend van het vrijersleven, krijgt het flink te verduren van het oudere tweetal, dat een behoorlijk cynisch beeld van haar toekomst schildert.

Vrouwenportret

Er ontstaat aldus een vrouwenportret dat, misschien ook omdat het nogal milieugebonden is, wat ouderwets aandoet en zelfs wat preuts ondanks de suggestie van een vrijmoedige omgang met sex. De vrouw heeft uit berekening een huwelijk gesloten met een steenrijk opdondertje, dat op grote vrouwen valt en geen kamermeisje ongemoeid kan laten, zodat zij uit wraak het wel met de stalknecht en anderen moet aanleggen. Maar als zij op zeker moment recht in het opgeheven 'fluitje' van haar echtgenoot kijkt, kan zij 'dat' toch niet. Ach ja.

Veel dieper gaat het niet en, Albee mag er in zijn eigen Amerika de Pulitzerprijs voor hebben gekregen, erg onder de indruk van de dramatische constructie ben ik evenmin. De omslag in het tweede deel is wat gekunsteld en de dramatische functie van de tegenspeelsters, zeker van het jonge meisje, in het eerste bedrijf is mager. Wat 'Drie grote vrouwen' niettemin onderhoudend maakt is de manier waarop Albee tekent hoe een vrouw in verschillende leeftijdsfasen tegen haar (en het) leven aan kijkt. Het mooist is echter zijn portrettering van de langzaam in dementie wegzakkende oude dame. Daarmee heeft hij een vrouwenrol geschreven die een actrice de gelegenheid geeft het stuk boven zijn zwaktes uit te tillen.

Hier wordt die rol vertolkt door Ellen Vogel en zij maakt daar een juweel van. Weergaloos is hoe zij de snelle stemmingswisselingen laat zien, het huilen van onzekerheid, het beschuldigen van de buitenwereld, de afhankelijkheid, het ongeduld, de sluwe blik waarmee verwarring over een dertig jaar eerder overleden familielid wordt omgezet in verontwaardiging: “Ja, dat weet ik ook wel.”

Christiaan Nortier heeft 'Drie grote vrouwen', in een koperkleurig decor van Herman van Elteren, een beetje stijfjes en met een aangenaam gebrek aan effectbejag geregisseerd. Dat zo'n concept een ideale bedding kan zijn voor de ingeleefde allure van een klassiek geschoolde actrice bewijst Ellen Vogel. Haar spel is doordacht en niet alleen in technisch opzicht een schoolvoorbeeld voor jonge en leerling-acteurs, zoals voor Caroline Almekinders, die in het stuk de jeugdige generatie vertegenwoordigt en nog niet veel verder dan de buitenkant komt.

Vijftig jaar staat ze nu op de planken en Ellen Vogel is prachtig om naar te kijken, misschien wel omdat ze meer dan vroeger de kwetsbaarheid van haar personage vorm durft en kan geven. Perfect is het tegenspel dat ze van Edda Barends krijgt met de snibbige loyaliteit van de vijftiger (als personage en actrice) tegenover de onrijpe jeugd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden