theater

'Dantons dood' wordt gespeeld tot 14 mei in het Appeltheater in Scheveningen.

Kennelijk wilde Antoine Uitdehaag daar eens verandering in brengen. Voor Toneelgroep De Appel vertaalde, bewerkte en regisseerde hij 'Dantons dood', het eerste 'docu-drama' waarin Büchner historisch bronnenmateriaal over de Franse Revolutie letterlijk citeert. Antagonisten zijn Maximilien Robespierre, die als voorzitter van het Comité van Openbaar Welzijn de harde lijn van de Jacobijnen rigoureus doorvoert, hoeveel bloed dat ook moet kosten, en de gematigder en tot inkeer gekomen Georges Danton, die het tijd vindt voor een nationale verzoening. De intriges van de openbare aanklager St. Just en Robespierres eigen machtshonger brengen in het voorjaar van 1794 Danton en zijn medestanders op het schavot.

De enorme rijkdom van het stuk kan niet in enkele zinnen worden beschreven. Uitdehaag heeft de belangrijkste personages gehandhaafd en de rest geschrapt. Daarmee brengt hij dit episch drama avant la lettre om zeep. Enkele volksscènes heeft hij wel gehandhaafd, maar dan in de vorm van komische intermezzo's. De acteurs, die uitdrukkelijk Danton, Robespierre, enzovoort zijn, zetten koddige puntneuzen op of varkenssnoetjes, en zijn dan even - ja, wie eigenlijk? Het brood en bloed vragende volk van Parijs is een rariteitenkabinet geworden.

Andere gevolgen: het bezoek van de levenslustige Danton, gespeeld door Aus Greidanus, aan een grisette, wordt nu een wilde vrijpartij met zijn vrouw Julie (Carline Brouwer). In een ouderwets ravottende Appelstijl gieten de twee, liggend op een tafel, flessen wijn over elkaar uit en laat Greidanus zijn onrustbarend uitdijende middelbare buik van de meest onesthetische kanten zien. Henk Votel, die als Legendre in de Nationale Conventie de twee tegenstanders tot verzoening oproept, takelt af tot dubbelrolspeler: hij is tegelijk ook cipier van de gevangenis. Uitdehaag had enkele jaren geleden bij Maatschappij Discordia kunnen zien hoe je de tientallen personages van dit overvolle stuk op betere wijze met een klein aantal acteurs kunt bezetten.

Godsdienstwaanzinnig

Koud, angstig en al behoorlijk godsdienstwaanzinnig is de Robespierre van Robert Prager, maar zijn verschijning in een droom van de gevangen Camille Desmoulins (een zichzelf af en toe flink overschreeuwende Freerk Bos) is een irritante toevoeging aan de tekst. Schrijf dan zelf een stuk! Hubert Fermin als St. Just speelt een gladakker van een journalist met bandrecorder en in een wit pak, waar de anderen in lange zwarte jassen (knipoog naar de 'Ilias' van Toneelgroep Amsterdam?) zijn gekleed. Danton houdt zijn lang verbeide verdediging voor het tribunaal schreeuwend in een microfoon, woest dansend over het toneel en de zaal in voor een diepe geul met zand en puin, die het publiek scheidt van de spelers. Het zijn armoedige uiterlijkheden waarin het echte drama strandt.

Ook armoedig, maar dan opzettelijk, is het decor van Tom Schenk en de harde witte belichting van Lex Caboort. Aan de speelzijde van de grote manege-zaal is een ruïne gebouwd van een Frans paleis. Een grote berg zand, puin en kapot meubilair wil kennelijk duidelijk maken dat de idealen van de revolutie een rotzooi zijn geworden, dat het oorlog is en niets anders. Ja, zo kun je tegen het jaar 1794 aankijken, maar is het niet wat al te weinig geïnspireerd?

Mooi, echt mooi is Lou Landré als Hérault, de echte scepticus onder de medestanders van Danton. Verder zien we René van Zinnicq Bergmann als de gedecideerde Lacroix en Tania Poppe als een zwakke Lucile. Haar hartstochtelijke band met Camille is een van de mooiste relaties van het stuk, maar daar was in deze bewerking niet veel van over gebleven. En wat heeft Uitdehaag bezield het 'Leve de koning' van Lucile uit de slotscène te schrappen? Kennelijk omdat hij geen soldaten had voor het antwoord: 'In naam der Republiek'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden