Theatertekst met dwarse animaties

theatermonoloog | interview | Joost II Sickenga schrijft toneel en maakt tekstanimaties. Zijn stuk 'Het vervoegde leven' is een eerbetoon aan gewone vrouwen met een doorsneeleven.

De derde is geboren. / Magere baby. / Houdt niks binnen. / Huilt de anderen wakker. / Man slaapt al maanden op de studeerkamer. / Alles schreeuwt om aandacht. / Luiers: wassen! / Overhemden: strijken! / Avond: eten! / Sokken: stoppen! / Kinderen: mam, ik ben klaar!"

Zomaar een stukje uit het toneelstuk 'Het vervoegde leven' van Joost II Sickenga, de monoloog van een tachtigjarige vrouw die, vaak in de derde persoon, terugkijkt op haar leven. In vijftig fragmenten met elk een werkwoord als titel. 'Opgeven' heet bovenstaand citaat, waar ze het even helemaal niet meer ziet zitten. De niet chronologische fragmenten vormen een poëtisch getint geheel, dat bij de toeschouwer een bijzonder - en herkenbaar - beeld zal oproepen van een doorsneeleven.

De verbrokkelde structuur doet denken aan een eerder stuk van Sickenga, 'Bob, Bob, Bob en Bob', waarmee hij tien jaar geleden verraste. Tussen vier individueel mobiel bellende mannen liet hij een niet bestaande samenhang ontstaan. De afzonderlijke zinsflarden van de vier waren zo vernuftig door elkaar gesneden, dat de monologen bizarre dialogen leken. Met als gevolg een even speelse als eigenwijze kijk op het eigentijdse fenomeen van oeverloos mobiel verkeer.

Wie is deze toch nog behoorlijk onbekende Joost II Sickenga, die als toneelschrijver wars is van dramaturgische regels als eenheid van plaats, tijd en handeling? Een man die liederen, verhalen en vooral toneelstukken schrijft. Die rap en hiphop performances heeft gegeven in de formatie Fluxorgan. Die zich heeft bekwaamd in tekstanimaties en wiens animatiereeks 'Komen en gaan' afgelopen winter op zo'n twintig enorme schermen in de grote steden was te zien (ook op RailTV). Die letters in kleurige formaties kan laten dansen en transformeren in poëzie. Die talloze passanten heeft doen glimlachen om doordenkertjes als 'gesprekken zijn net wilde beesten in een kooi, je moet ze voeren'.

"'Het vervoegde leven' is in zekere zin biografisch van aard," zegt Joost II Sickenga (1963): "Het is een eerbetoon aan moeders en aan mijn moeder in het bijzonder. Zij overleed, toen ik er net aan begonnen was. Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat zij meekijkt. Het gaat over verloren tijd en heldendom van gewone vrouwen, over het praktische - en tegelijk filosofische - van werkwoorden: dat een bestaan vooral doen is."

Klussen in de bouw

Na de 'Bobs' is 'Het vervoegde leven' nu Sickenga's derde toneelstuk dat daadwerkelijk wordt opgevoerd. Door Mugmetdegoudentand (co-productie met Ha-ha het leven), gespeeld door Alix Adams en geregisseerd door Carina Molier. Kort voor de 'Bobs' had theatergroep Würz nog 'Nexlach' gespeeld, 'een anti-humor komedie' over een ingeblikte familie, dertien uur in de file. Verder stuitte Sickenga almaar op 'nee's' en 'ja, maar's', terwijl hij zich altijd tot theater en theaterschrijven aangetrokken had gevoeld: "Ik zag heel veel. Vlak na de kroning, 1980, zag ik Freek de Jonge in 'De komiek'. Dat heeft diepe indruk op me gemaakt."

"Dat ik niet van mijn werk kan leven, doet niet zo zeer. Tussendoor doe ik klussen in de bouw en daar ben ik heel goed in. Maar dat het zo moeilijk is om mijn werk gespeeld te krijgen - ik ben ook niet zo'n sociaal mens - heeft me wel heel erg zeer gedaan."

Sickenga ging naar de Rietveld Academie: "Aangenomen voor schilderen, maar ik heb net zolang gedramd tot ik naar Voorheen Audiovisueel mocht." In 1990 studeerde hij cum laude af met de zelf geschreven en gespeelde stukken 'Haha het leven' en 'De woede en de wond'.

Diepe crisis

Dertien jaar later was hij het vergeefse gerammel aan toneeldeuren zat en organiseerde hij in het Pickup Theater (bij theatergroep Carrousel) het Retrospectief Offensief, een driedaags festival van een zestal stukken, gelezen door een sterrencast, waaronder Joop Admiraal: "Ik had Joop al veel laten lezen. Acteurs zijn meer mijn klankbord dan regisseurs of dramaturgen. Al was ik erg blij met Gerardjan Rijnders' regie van de 'Bobs'. Helemaal zoals ik het voor me had gezien."

Rond zijn dertigste raakte Sickenga mentaal in een diepe crisis. Hij deed een zelfmoordpoging. Daarna begon hij - "absoluut tegen de bedoeling in" - een nieuw, tweede leven en gaf dat vorm in zijn naam. Joost werd Joost II: "Soms moet ik nog even uit de running of me laten opsluiten, maar ik heb een heel goede psychiater. Klussen en buiten wonen lossen veel op. En lopen."

's Ochtends rond half acht zit Sickenga achter zijn computer, werkt zo'n zes uur en gaat dan lopen. In 'Het vervoegde leven' zegt de vrouw: 'Wandelen is het ene been voor het andere en verder niet. / Eerst zit het hoofd nog vol (...) / Maar ergens onderweg raak je het kwijt. / Dat lopen is het beste lopen want het loopt vanzelf.'

In drie maanden Antwerpen heeft Sickenga zich, met drie cd's en vijf kilo boeken op zak, de kunst van animaties aangeleerd: "De sport was om tekst op een niet voor de hand liggende manier in beeld te brengen. Níet een plaatje bij een praatje. Het leuke is: zoals een stem intonatie geeft aan een tekst, zo geeft een animatie een op zichzelf staande interpretatie door de beweging van letters." Zo ontstaan, bij het werkwoord 'wanhopen', uit gele streepjes de woest om elkaar heen draaiende woorden 'doe niet zo hysterisch' om vervolgens tot een balletje in elkaar te krimpen.

Opsmuk

"Ik vind het fijn om andere manieren van vertellen te zoeken dan in de gangbare dramaturgie. De mooiste manier om toneel tot me te nemen is voor mij als een veredeld verhaaltje voor het slapen gaan. Toneel zonder al te veel opsmuk, zoals van Discordia en 't Barre Land. Zeker met animaties erbij maak ik iets waar ik zelf graag bij zou zitten."

In 'Het vervoegde leven' worden lang niet alle speciaal door Sickenga gemaakte animaties gebruikt, omdat die te beperkend bleken voor het spel: "Ik heb zelf nooit kunnen oefenen hoe spel en beeld in elkaar pasten. Daarom laat ik ze daar vrij in, al zou ik het best zelf willen uitproberen. De Mug had het idee voor een Zwarte Doos, waar zo'n vijf mensen in kunnen zitten, die de tekst horen, terwijl ze de animaties op de wanden zien. Die doos zou overal kunnen staan, op festivals of overdag in de stad waar 's avonds gespeeld wordt. Dat zou ik heel graag willen."

'Het vervoegde leven', lunchpauzetheater in Bellevue te Amsterdam t/m 3 december, tournee t/m 11 mei, www.mugmetdegoudentand.nl. Animaties op: www.hahahetleven.nl

Na een zelfmoordpoging begon Sickenga - onbedoeld - aan een tweede leven. Joost werd Joost II.

foto maartje geels

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden