Theatermaker Verhelst zit dichter Verhelst in de weg

Aus Greidanus jr. (Caesar) en Kristof Van Boven (Brutus). ( FOTO KURT VAN DER ELST)Beeld © Kurt Van der Elst

’Julius Caesar’; tekst, regie: Peter Verhelst; productie: NTGent; tournee t/m 30-4; inl.: 0032-9-2250101 of www.ntgent.be

In het schemerduister zijn vrijwel alleen de half ontblote lichamen van Caesar en Brutus te zien. Beiden dragen slechts zwarte laarzen en een nauwsluitende zwarte broek. Achter hen staat, als een schild, TrouwEerenVolk – ofwel het volk – allicht net zo uitgedost als zijn heerser.

Terwijl hij spreekt, duwt Caesar voortdurend Brutus naar beneden. „Zijn wij alleen?”, vraagt hij, maar een antwoord verlangt hij niet. Zijn houding en woorden zijn die van de despoot, die zich zeker van zijn macht weet. In een enkel zich herhalend vraag- en antwoordspelletje toont hij minachting en het tegen elkaar uitspelen van volk en intelligentsia als een logisch ritueel.

In zijn ’Julius Caesar’ heeft Peter Verhelst het gedachtegoed van dictatoriale machthebbers in een universele filosofie pogen te vangen. Naast de overtuiging van eigen goedheid en gelijk is de tekst doordrenkt van fascistoïde en Arische denkbeelden. Hoe meer kinderen, hoe meer privileges moeders van eigen volk krijgen, maar kinderloze vrouwen worden verstoten. En duizenden doden kunnen het fatsoen en de eer van de agressor niet aantasten.

Deze Julius Caesar spreekt vanuit de dood. Behalve zichzelf vertegenwoordigt hij ook figuren als Hitler of Machiavelli, die gewetenloos opportunisme verwarren met recht en deugd.

In herhalingen en woordkeus toont Verhelst zich allereerst een dichter. De tekst heeft een poëtische kracht, die vooral lezend genoten wil worden. Om de toeschouwer daar zo min mogelijk van af te leiden, heeft theatermaker Verhelst voor een statische opstelling gekozen die, in het halfdonker, nauwelijks wijzigingen ondergaat. Het effect is omgekeerd evenredig aan de bedoeling.

Het schaarse licht en de trage bewegingen slokken te veel concentratie op om de tekst een expressieve transparantie te kunnen verlenen. Als zelfs een zeer tekstgevoelig acteur als Aus Greidanus jr. in de rol van Caesar daar niet in slaagt, moet het wel aan de enscenering liggen.

Of ’Julius Caesar’ geschikt is als toneeltekst vraag ik me af. Zeker is dat Verhelst als theatermaker geen afstand van zichzelf als dichter heeft kunnen nemen. Vreemd ook om pas na afloop, bij het applauslicht, achterop het toneel een dood paard te zien liggen. Alsof de vormgeving er niet werkelijk toe doet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden