Theater tegen het gruwelijke gemis

In maart 2012 werd de grote bewegingskunstenaar Luc Boyer getroffen door een beroerte. Hij liep hersenletsel op en raakte verlamd aan de linkerzijde van zijn lichaam. Als een bezwering maakte hij het theaterdrieluik 'Step by Step'. Zijn broer, fotograaf Maurice Boyer, volgde het proces in foto's.

Het interview vindt plaats in het verzorgingshuis in Amsterdam waar Luc Boyer (78) na zijn beroerte woont. De zon zet zijn kamer, net ruim genoeg om zijn elektrische rolstoel in te manoeuvreren, in een gouden gloed. Wat een schitterende dag, merkt hij op met twinkelogen. Ook zijn broer Maurice is aanwezig, fotograaf voor onder andere dagblad NRC, die Lucs revalidatieproces in foto's volgde. Lucs dochter Fay schuift ook aan; zij zag de mantelzorg voor haar vader veranderen in het 'faciliteren van haar vaders geluk', zoals ze het zelf noemt. Ze heeft inmiddels een productiebedrijf en produceert de theaterstukken die haar vader hebben geholpen de gevolgen van zijn beroerte te verwerken - stap voor stap.

Komende zondag zijn de drie stukken, los van elkaar tot stand gekomen in 2012, 2013 en 2014, eenmalig achter elkaar te zien in het Amsterdamse Theater Bellevue - precies twee jaar na de beroerte. Alle drie zijn ze een direct uitvloeisel van zijn revalidatie, vertelt Luc Boyer. "Ze vroegen me in het revalidatiecentrum: 'Wat is je doel?' 'Nou ja,' antwoordde ik toen, 'mijn werk is mijn doel.'"

Dochter Fay: "Eigenlijk wilde je al na een maand of drie wel weer beginnen, maar dat was veel te vroeg."

Luc: "En dat vond ik heel erg. Toentertijd was ik ontzettend ongerust omdat mijn dromen uitbleven, elke nacht keek ik ernaar uit, maar ze kwamen niet. Dat vond ik zo'n gemis. Dromen zijn voor mij altijd een grote creatieve bron geweest; ik wilde ze terug."

In het drieluik wordt hij terzijde gestaan door mimespelers als Klaske Bruinsma, zijn eerste leermeester Frits Vogels en operazanger Charles Hens. Waar hij door zijn rolstoel geen uiting kan geven aan gevoelens in beweging, zijn er de jonge acteur Gerindo Kartadinata en Lucien Rentmeester die deze voor hem vertolken.

De dromen hervond hij weer, zo ongeveer tijdens het repeteren voor deel 2. Luc: "Voor iemand wiens leven in het teken staat van beweging, is het een strijd om te accepteren dat je niet meer kunt lopen, niet meer kunt staan. Deel 1, 'Step by Step by Wheels', gaat over rouw, terwijl deel 2 'Step by Step by Wings' (opgedragen aan zijn zus Marion, die vorig jaar overleed, red.) verlangen centraal stelt. Gekluisterd aan mijn stoel verlang ik naar vrijheid, wens ik te kunnen vliegen. 'Ik droomde dat ik een vogel was' zeg ik letterlijk in dit deel."

De droom over een vogel is een verwijzing naar het moment dat hij zijn beroerte kreeg. "Het leek alsof ik boven mezelf vloog," vertelt Luc, "ik zag mezelf op mijn bed krabbelen als een groot onhandig dier. De beroerte overviel me volkomen. In bed 's ochtends vroeg, ik moest plassen en kon mijn been niet eens over de bedrand krijgen, hoewel ik exact de afstand kon inschatten tussen de rand en de vloer. Maar aan die wetenschap had ik niets. Ik ben altijd heel oplossingsgericht geweest, handig zeg maar, en hier liet mijn lichaam, alles wat me vertrouwd was, verstek gaan. Dat machteloze gevoel was niet te hanteren. 'Ik verlang zo naar mijn eigen lijf', zeg ik ergens in de voorstelling. Niet uit ijdelheid, maar..."

Dochter Fay vult aan: "...uit een gruwelijk gemis." Luc: "Ja, uit een gruwelijk gemis. Ik dacht mijn lijf zo goed te kennen."

Spraakmakend
Als gerenommeerd docent aan verschillende theateropleidingen en lid van de roemruchte groep BEWTH gaf Luc Boyer smoel en richting aan het bewegingstheater in Nederland. Er is geen mimespeler in Nederland die geen les van hem heeft gehad, of anderszins door hem is beïnvloed. Hij speelde bij theatergroep Carrousel, Toneelgroep Centrum, Publiekstheater, Toneelgroep Amsterdam en Nieuw West. Na zijn pensioen bleef hij op freelance basis actief op zijn vakgebied.

Spraakmakend waren de solovoorstellingen die hij vanaf 1987 in theater Frascati maakte, met het eenmalige, maandelijkse aspect als handelsmerk. "Zo had ik geen tijd om op mijn lauweren te rusten wegens succes, of lang te treuren wegens een debacle," blikt Luc terug. Zijn broer Maurice vult aan: "Dat waren happenings, die je gezien moest hebben. Het 'Step by Step'-project grijpt terug op die eenmaligheid, de spanning en urgentie van het moment."

Maurice Boyer (63) fotografeerde zijn broer gedurende zijn hele carrière, en nu heeft hij het proces vanaf de revalidatie tot in het theater gevolgd; daarvan is een selectie te zien in de tentoonstelling 'Mijn broer Luc' in de foyer van Theater Bellevue. Maurice: "Toen het hele slechte nieuws kwam, zat ik daar als broer ook verschrikkelijk mee. Als zoiets gebeurt met een naaste is dat ook een confrontatie met je eigen kwetsbaarheid: waarom hij en niet ik? Zo'n gebeurtenis appelleert aan grote angsten. Ik wilde die onder ogen zien. Om met alle emoties om te kunnen gaan, ontstond het idee om Luc te volgen in wat hij dagelijks meemaakte. Een verwerking, door het oog van de camera, vanuit mijn vak. Analoog aan de verwerking van Luc zelf, die daarvoor ook zijn vak gebruikt."

De zwart-wit foto's vallen op door hun directheid. Luc aan het revalideren op een fitnesstoestel. Luc naakt onder de douche in zijn rolstoel. Luc in het middelpunt van de belangstelling als er in het verzorgingshuis een feestje wordt gevierd. Aangrijpend zijn de foto's waarop hij voor de laatste keer zijn huis in hartje Amsterdam bezoekt, door zijn rolstoel ontoegankelijk geworden. Maurice: "Er was net een grote lekkage geweest, de vloer stond blank. Ik vond dat zo frappant. 'Luc, je huis huilt', zei ik tegen hem. De foto's van de revalidatie tonen de harde werkelijkheid, maar ook iets heel bijzonders: zijn kracht en veerkracht, dat iemand toch doorgaat met leven en verlangen. De tentoonstelling bevat twaalf foto's, maar een uitgebreide selectie van veertig foto's heb ik gebundeld in een boek, dat ik hem voorafgaand aan het drieluik wil aanbieden."

De band tussen beide broers is verdiept sinds 'Step by Step'. Maurice: "Ik ben de jongste en Luc de oudste zoon uit een gezin van acht. Er zit een generatie tussen ons, een oorlog, ik ben nauwelijks met hem opgegroeid. Luc was altijd de grote, lange, oudere broer, die thuiskwam uit militaire dienst met een prachtig uniform aan. Ons vak had ons al meer samengebracht, maar met dit project is onze relatie echt intiem geworden."

Luc: "Ik heb er een vriend bij gekregen."

Een bezwering, zo noemt Luc Boyer het proces waarin 'Step by Step' tot stand kwam. En is die bezwering gelukt, heeft hij vrede met zijn nieuwe werkelijkheid van 'gekluisterd zijn'?

"Nee, maar ik ben wel gerustgesteld. Dat ik voorstellingen kan verzinnen, en ze kan uitvoeren, al is het maar ten dele. En ik garandeer u allen dat ik zal dóórgaan!" Voor 2015 staan er twee voorstellingen gepland. Een in de lente en een in de herfst. "Die laatste geef ik mezelf cadeau ter gelegenheid van mijn tachtigste verjaardag", zegt Luc. Fay: "Mijn vader gaat door tot zijn dood. En gelukkig maar."

Fay Boyer houdt een blog bij over het leven met haar vader: clamentis.blogspot.nl. De voorstelling en de tentoonstelling zijn te zien op 16/3, zie www.theaterbellevue.nl. Er zijn plannen voor een registratie en herneming. Het fotoboek is te bestellen via mauriceboyer@planet.nl en kost 49,95 euro.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden