Theater als geheim complot

interview | Jetse Batelaan maakt jeugdtheater uit overtuiging. En dat in een tijd waarin het ene na het andere jeugdgezelschap sneuvelt.

Als je naar een voorstelling van Jetse Batelaan (35) gaat, weet je van tevoren dat alles anders zal lopen dan je verwacht. De nieuwe artistiek leider van Theater Artemis, vorig jaar overgekomen van het Ro Theater, staat bekend om de tegendraadse, vaak absurde voorstellingen die hij voor zowel kinderen als volwassenen maakt.

Om met de deur in huis te vallen, hoe is het om in deze tijd een jeugdtheatergezelschap te leiden?

"De markt voor jeugdtheater is veranderd. Veel theaters hebben geen jong publiek meer, hebben geen eigentijdse jeugdprogrammering en hebben vaak weinig contact met scholen. Tot voor kort had elke provincie een of meer steunpunten voor cultuureducatie die bemiddelden tussen de scholen, theaters en theatergezelschappen. Daarin is enorm gesnoeid door de overheid. Men wilde af van die zogenaamde elitaire sekte die alles bedisselt. Scholen beslissen nu zelf met wie ze in zee gaan."

Is dat een vooruitgang?

"We moeten nu meer concurreren, ook met onervaren mensen die met hun decor in één koffer naar de school komen. Met een themavoorstelling over de lente of de herfst. Ook de rol van de vrije producenten is groter, met bekende titels als 'Buurman en Buurman'. Wij hebben een veel ingewikkelder verhaal en moeten dat nu zelf aan de scholen zien te verkopen."

Werkt u daardoor minder onbevangen?

"Nee, ik ben altijd trouw aan wat ik vind dat ik moet maken. Maar ik ben benieuwd hoe het zal gaan. De meeste kunst waarmee kinderen nu geconfronteerd worden, is conservatiever."

Wat maakt uw voorstellingen dan anders?

"Ik ben allergisch voor theater dat te gelikt is en vet gespeeld, met grappen waar je om móét lachen. Voor mij is theater een stoere kunstvorm met paard en wagen. Ik wil ruimte om te laten zien wat er moeilijk gaat in het leven. Dat er dingen zijn waar we allemaal mee worstelen. Ik houd dan ook van geremde, gegeneerde en verlegen figuren. Je communiceert beter met je publiek als je breekbaar durft te zijn. Niet shinen en oogsten maar schoorvoetend toegeven dat je iets aan elkaar te vertellen hebt. Ik hoop dat ik daar een vrijplaats voor kan maken, een plek waar je niet alles hoeft te begrijpen of te benoemen en onmachtig mag zijn."

Hoe reageert het publiek daarop?

"Het jeugdtheater zou weleens op een vieze man kunnen gaan lijken omdat we een geluid laten horen dat mensen eng, vreemd of vies vinden. Maar daar is ook behoefte aan, zo'n tegengeluid. Kinderen zijn gewend aan films en games. Daar ga je helemaal in op; je vergeet de tijd en jezelf als toeschouwer. Maar theater is het hier en nu. Je zit in een zaal met andere toeschouwers. Dat vinden veel mensen lastig. Het gevoel dat je in een soort geheim complot zit en zucht en steunt om het de hele avond vol te houden. Al is theater nog zo boeiend, toch wacht je stiekem tot het is afgelopen. Dat is niet erg. Het is juist leuk om vrij spel te geven aan de scepsis over theater en de deftigheid die er omheen hangt. Ik haal veel creativiteit uit anti-autoritair en anti-elitair zijn.

"Ik wil ook de hoogmoed van volwassenen ter discussie stellen, zoals ik deed in de voorstelling 'Het geheven vingertje'. Met ouders die zich totaal misdragen op het schoolplein en vaders die bij het schoolhek met een andere moeder zoenen. Veel kinderen in de zaal hebben gescheiden ouders en die moeten dan lachen, maar hun ouders schamen zich. Als alle regels en grenzen wegvallen, blijft de vraag over: hoe gedraag je je nou? Daar denken kinderen graag over na."

Binnenkort gaat uw kleutervoorstelling 'De man die alles weet' in première, met René van 't Hof in de hoofdrol.

"Er wordt nergens met grotere vaart geleerd dan in de kleuterleeftijd. Op die leeftijd zijn kinderen heel nieuwsgierig en volwassenen zijn in hun ogen de mannen en vrouwen die alles weten. In het perspectief van de kleuter is er geen grens aan kennis. Ze ontdekken dat er ook een geschiedenis bestaat en dan ook nog een ruimte vol planeten. Dat gaat maar door. Maar er is ook veel wat kleuters kunnen en wij niet. Vooral dat onbevangen zijn, de dingen voor het eerst zien en in hun volle impact ervaren. De rol van theater voor kinderen is ook dat je het net niet begrijpt en dat er altijd een mysterie blijft."

Later dit jaar volgt 'De dag dat de papegaai zelf iets wilde zeggen', voor jongeren vanaf veertien jaar.

"Dat gaat erover of je een eigen stem durft te laten horen of opgaat in het geluid van anderen. De puberleeftijd is een vulkaan van heel individuele gevoelens die maar een klein beetje naar buiten komen. Je hebt de ambitie om alles te zeggen en voelt de onmogelijkheid om dat te doen. In de voorstelling worden zinnen tot in het oneindige herhaald, ook door het publiek. Het is een muziekstuk met een choreografie van woorden. Ik probeer uit of iedereen in de zaal op kan gaan in de papegaaientaal, met een 'we are the world-achtig' sentiment."

Hoe ziet de toekomst van het jeugdtheater eruit?

"Het zal niet genoeg zijn om alleen voorstellingen te maken. We moeten ook op een andere manier communiceren en echt een band opbouwen met scholen. Ik denk aan theaterprojecten in het schoolgebouw en één daarvan zit al in mijn hoofd: een project om met een school een nieuw geloof te maken. Zelf een ander scheppingsverhaal bedenken in werkgroepen met alle leeftijdsgroepen door elkaar, van kleuters tot achtste groepers. Waar komen we vandaan en wat gebeurt er na de dood? Een geloofsgemeenschap bouwen, met gewaden en gezangen. En dan in processies vanuit de school naar een gebedsplek gaan. Eigenlijk denk ik dat ik weer helemaal opnieuw moet beginnen met jeugdtheater maken."

Op 1 februari gaat 'De man die alles weet' - een coproductie van Artemis met MAAS - in première, op Maaspodium, Rotterdam. Daarna tournee door het hele land.

Info: www.artemis.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden