'THE PIANO' Majestueuze natuur, wilde hartstocht en een bezielde

Met 'The piano' zet de Nieuw-Zeelandse regisseuse Jane Campion de kroon op een bliksemcarriere in de filmwereld. Haar speelfilmdebuut 'Sweetie' (1989) was een parade-paardje van de art-houses. Haar tweede film, 'An angel at my table', liep tot ieders verontwaardiging de Gouden Leeuw van het Filmfestival Venetie mis, maar werd overal ter wereld juichend binnengehaald.

Campions nieuwste film werd eerder dit jaar in Cannes de hemel ingeprezen en kreeg daar een Gouden Palm, al moest die wel gedeeld worden met 'Farewell to my concubine' van Chen Kaige. In nog geen vijf jaar groeide de Nieuw-Zeelandse uit tot een van de belangrijkste en meest bejubelde filmauteurs van haar generatie. Terecht, bewijst nu ook weer 'The piano'.

Wie de vorige films van Campion kent, waant zich in 'The piano' - gedeeltelijk - op vertrouwd terrein. In 'Sweetie' portretteerde ze een stevig gestoord tienermeisje, in 'An angel at my table' richtte ze haar blik op een vrouw die ten onrechte voor gek versleten werd, en ook nu verdiept ze zich in een in isolement levende vrouw met een handicap. Dit keer is zij stom.

Wel gaf Campion 'The piano' anders vorm dan haar vorige films. Daar liet ze op zichzelf staande taferelen als vuurstenen langs elkaar ketsen. Uit het contrast tussen die taferelen moest de kijker zelf een betekenis zien te destilleren. 'The piano' daarentegen is een klassiek en traditioneel verhaal met kop en staart, waarin de kijker zich helemaal kan verliezen.

Een facet van haar eerdere films reisde echter wel mee naar deze produktie, namelijk Campions fenomenale vermogen voorwerpen te bezielen, dode zaken met leven te begeesteren en uit te bouwen tot dragers van menselijke emoties en ervaringen. Zoals de titel al aangeeft, is de hoofdrol hier weggelegd voor een levenloos object: een piano. Sinds haar zesde jaar heeft Ada (Holly Hunter) geen woord meer gesproken. Niemand, ook zij zelf niet, weet waarom. Wanneer ze in de twintig is en moeder van een onwettige dochtertje, huwelijkt haar vader haar uit aan een man in Nieuw-Zeeland die ze nog nooit gezien heeft. Samen met haar kind en haar piano zeilt ze haar nieuwe leven tegemoet. Die piano betekent alles voor Ada. Alleen via dat 'ding' kan ze haar gevoelens oproepen, vertolken en beheersen.

Groot is dan ook haar teleurstelling, wanneer haar nieuwe echtgenoot Stewart (Sam Neill) de piano niet mee wil nemen en achterlaat op het strand. Wanneer Stewart een paar dagen weg moet, sluipt Ada stiekem terug naar het instrument. Ze rukt de bekisting ervan af en speelt zich, voor het eerst gelukzalig glimlachend, de blaren op de vingers.

Stewarts buurman Baines (Harvey Keitel) biedt uitkomst. Onder het mom dat hij van Ada piano wil leren spelen, sleept hij het instrument naar zijn houten huisje. Al gauw blijken zijn ware bedoelingen. Voor iedere toets die Ada aanslaat wil hij een seksuele gunst: eerst een blik op haar ontblote enkel, dan op haar naakte been, enzovoort.

Troebel

Langzaam maar zeker bouwt Campion de piano uit tot een belichamer van alle gevoelens die met erotiek en seksualiteit te maken hebben. De troebele verlangens van Baines, Ada's ontluikende gevoelens voor deze in wezen lieve en attente man, de jaloezie en onzekerheid van de schuchtere Stewart, Campion weet het allemaal aan de piano te ontlokken, weet het instrument steeds te verbinden met de driften die het drietal bestormen.

De piano maakt het onbewuste voelbaar.

Campion blijkt in meer opzichten een begenadigd cineast. Ze inspireerde haar hoofdrolspelers tot prachtig genuanceerd spel. Holly Hunter zet Ada neer als een dichtgeklapte oester die alleen bij haar piano even openkiert. Harvey Keitel maakt van Baines een aandoenlijke ruwe bolster met blanke pit, en Sam Neill schittert als een machteloos hoopje ellende dat zijn emoties niet weet te hanteren.

Ook in de erotische scenes toont Campion haar meesterschap. Wanneer er iemand uit de kleren gaat, is dat volstrekt natuurlijk en zuiver. De vele scenes waarin ze de piano gebruikt om erotiek en seksualiteit op te roepen, zijn ongekend sensueel. Campion weet dat seks en erotiek niet open en bloot getoond moeten worden. Ze beseft dat het suggereren en mysterieus houden erotische gevoelens veel meer recht doen.

De laatste troef die de Campion bekwaam uitspeelt, is de imposante natuur van haar geboorteland. We zien de piano in een bootje op de woeste baren dobberen, over boord slaan en naar de zeebodem zinken. Elders staat het instrument op een immens strand: een nietig stipje tussen enerzijds de enorme golven van de branding en anderzijds imposante groene bergen. Op die plek neemt Ada haar instrument weer in bezit.

Ook zien we hoe sjouwers het loodzware object door dichte struikgewassen slepen, terwijl de aan hun laarzen zuigende modder hen het lopen bijna onmogelijk maakt. De piano en al wat zij belichaamt en de overdonderend mooie en mysterieuze natuur versterken elkaar, vallen samen. Met 'The piano' maakte Campion een romantisch meesterwerk, de filmische evenknie van 'Woeste Hoogten' van Emily Bronte.

In 8 bioscopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden