THE KIOSK

BRITTEN EN AMERIKANEN WILLEN HOLLAND ACHTERNA

Vele Britten en Amerikanen zouden graag een eindje achter Nederland aanglijden. In 1969 steunde nog maar 50 procent van de Britten de opvatting dat “vrijwillige euthanasie gelegaliseerd behoort te worden”. Nu is 79 procent daarvoor, constateert Sir Ludovic Kennedy, zich beroepend op betrouwbare peilingen, in The Sunday Times. Bij een recent referendum in de Amerikaanse staat Oregon bleek de meerderheid van de bevolking deze zienswijze te delen. In eerdere referenda in Washington en Californië werd ze nipt verworpen, maar dat wijt de schrijver aan paniek zaaiende tv-spots, gefinancierd door de r.-k. kerk.

Sir Ludovic, schrijver en media-Vip, behandelt het onderwerp volgende week in een serie 'lunch-lezingen', getooid met het wat ongelukkige motto 'The Last Word'. Het jongste nummer van de zondagskrant gaf er een voorproef van. Het onderwerp kreeg Kennedy te pakken, toen zijn 83-jarige moeder op zijn montere vraag “En hoe voelt u zich vandaag?” het hem verrassende antwoord gaf: “Uitgeput. Ik heb een mooi leven gehad en ik heb er iedere minuut van genoten, maar o, how I wish I could be gathered!” (vermoedelijk een echo van het bijbelse 'tot zijn vaderen verzameld worden').

Met verve verdedigt de zoon het recht op wat hij noemt “vrijwillige euthanasie of assisted suicide: medische hulp bij levensbeëindiging op verzoek van de patiënt, en van niemand anders”. Wanneer geldt dit recht? In elk geval, meent Kennedy, als fysieke en psychische aftakeling het leven ondraaglijk maakt.

In betere pijnbestrijding ziet hij geen algemene remedie, want “dat is niet wat de mensen aan wie ik denk, willen”. Zij verlangen naar de dood en zouden graag met Shakespeare zeggen: “I will encounter darkness as a bride / And hug it in my arms” (ietwat vrij vertaald: ik zal de duisternis begroeten als een bruid / en in mijn armen koesteren). Kennedy voegt er niet aan toe dat de spreker, in Shakespeare's 'Measure for Measure', allerminst in de situatie van zijn moeder verkeerde.

EUTHANASIE ZONDER EN MET AANHALINGSTEKENS

De theorie van het hellend vlak - waarlangs Nederland zou afglijden, de diepte in - laat Kennedy onbesproken. Ze wordt wel elders in The Sunday Times tegen hem aangevoerd door een recensent, Norman Stone: “Als euthanasie wordt gelegaliseerd, gaat het van kwaad tot erger”. Stone beroept zich op een historisch precedent: de 'euthanasie'-discussies en -praktijken in het Duitsland van vóór 1945, beschreven en geanalyseerd door Michael Burleigh in zijn onlangs verschenen 'Death and Deliverance' (Cambridge University Press; £35, paperback £14.95). In hoeverre Burleigh zelf een vergelijking tussen nazi-praktijken en hedendaagse hulp bij zelfdoding gepast acht, weet ik niet, maar een vermoeden heb ik wel, want in de ondertitel van zijn boek - niet door Stone geciteerd - zet hij euthanasia tussen aanhalingstekens (“Euthanasia” in Germany, c. 1900-1945).

Ik ontleen dit detail aan The Times Literary Supplement (TLS), die vorige week een pagina wijdde aan Burleigh's studie en een aanverwant werk met o. a. documentair materiaal, 'Cleansing the Fatherland - Nazi medicine and racial hygiene', door Götz Aly e. a. (Johns Hopkins University Press, Baltimore; $48.50, paperback $16.95).

De historicus uit Oxford die beide in de TLS bespreekt, A. J. Nicholls, onthoudt zich ervan, enig verband te leggen tussen actuele discussies over hulp bij zelfdoding en wat er op euthanasiastisch terrein in de eerste helft van deze eeuw in Duitsland is uitgebroed en uitgespookt.

Al voordat Hitler aan de macht kwam, hadden Duitse psychiatrische ziekenhuizen te lijden van extramurale aandrang om te bezuinigen op de uitgaven voor 'onnutte levens'. In de Eerste Wereldoorlog werden de inzittenden - niet zonder opzet, suggereert Nicholls - zo slecht gevoed dat er ruim 140 000 stierven, meer dan tweemaal zoveel als in een overeenkomstige periode in vredestijd. Zonder omwegen vermoord werden zulke patiënten in groten getale (70 000) in de beginjaren van de Tweede Wereldoorlog.

De gedachte dat de instandhouding van zogenaamd waardeloos leven niet te veel mag kosten - 'het geld kan zoveel nuttiger worden besteed' - heerste, al vóór de dagen van het Derde Rijk, niet alleen in Duitsland, maar ook elders in de zich beschaafd noemende wereld. Nicholls zoekt haar oorsprong in het sociale darwinisme (kort samengevat: leve de sterksten en vindingrijksten) dat pakweg een eeuw geleden in Europa en Amerika onder intellectuelen bon ton begon te worden. Een waarschuwing dáártegen vindt hij wel gerechtvaardigd, “nu er in westerse landen gepraat wordt over de genetische defecten van de onderklasse die door massale werkloosheid wordt gecreëerd, en in ex-Joegoslavië de 'etnische zuivering' ongestraft voortgaat”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden