'The Big Issue' werkt beter dan een aalmoes

Het gaat goed met The Big Issue, het Britse tijdschrift voor daklozen. Vorige week vierde het blad, met de snelst stijgende oplage van Groot-Brittannie, zijn tweede verjaardag. The Big Issue wordt maandelijks door zo'n vierhonderdduizend Britten gekocht. Geen slechte prestatie in een land waar de schrijvende pers momenteel de oplagen eerder ziet dalen dan stijgen.

Hoofdredacteur John Bird verbaast zich niet over het grote succes: “Het probleem van de daklozen is zo omvangrijk geworden in ons land, dat je er niet meer omheen kan. Op elke hoek van de straat kom je ze tegen. Ons blad wordt verkocht door daklozen. Van de prijs van elk verkocht exemplaar gaat zestig procent naar de verkoper. Door het tijdschrift te kopen, kan het publiek zijn betrokkenheid tonen.”

De redactie is gevestigd in een bedrijfspand van de Body Shop in het westen van Londen. Gekleed in spijkerpak leidt de hoofdredacteur me naar zijn kantoor. Zijn cockney accent en robuuste uiterlijk geven je het idee dat je met een bouwvakker te maken hebt in plaats van een hoofdredacteur. Het bureau en bijbehorende stoelen die het interieur bepalen, staan erbij alsof ze wachten om vervangen te worden. Ook de inrichting van de overige ruimtes lijkt provisorisch van aard. “Eerst komt het tijdschrift en als we in de toekomst wat extra geld overhouden, kunnen we misschien investeren in het kantoor”, verklaart Bird nader.

Langzamerhand begint het redactiehonk te klein te worden. De drukte op het vijf kamers tellende kantoor doet tegen het einde van dag, wanneer de deadline nadert, meer en meer denken aan de hectische taferelen op het politiebureau uit de Amerikaanse televisieserie Hill Street Blues. De medewerkers lopen in en uit, en verheffen hun stem wanneer ze iets nodig hebben. Een dakloze kantoorklerk brengt verdwaasd de telexen rond. De commotie die wordt gemaakt vanwege een geconstateerde fout bij de distributie gaat langs hem heen.

Het idee van een periodiek voor daklozen is afkomstig uit de Verenigde Staten. Toen Gordon Roddick, de voorzitter van de raad van bestuur van de Body Shop, in 1991 door Manhattan (New York) liep, werd hem Street News in handen geduwd. Roddick was onder de indruk van de doelstelling van het tijdschrift: help the homeless to help themselves. Terug in Engeland ging hij direct de mogelijkheid bestuderen om een Londens equivalent van Street News op te zetten.

Bird: “Roddick en ik kennen elkaar sinds 1967. Hij benaderde mij met zijn plannen voor een tijdschrift voor daklozen. Vervolgens heb ik onderzocht of het financieel haalbaar was om een dergelijk blad uit te geven. Het Body Shop-fonds, dat geld beschikbaar stelt voor filantropische projecten, toonde zich na het lezen van mijn rapport bereid om het noodzakelijke startkapitaal te leveren.”

De eerste The Big Issue kwam uit in september 1991. Van de 50 000 exemplaren werden er 30 000 verkocht. Geen slecht resultaat als je bedenkt dat Bird met slechts vijf medewerkers en een budget van 120 000 gulden het karwei moest klaren.

Het grootste probleem, aldus Bird, was werken met de daklozen. “Veel daklozen zijn gewend hun hand op te houden. Toen het blad uitkwam, dachten ze dat we (The Big Issue Ltd, PdW) hetzelfde principe hanteerden als bij de gaarkeukens. Onzin, we waren helemaal niet van plan om het verdiende geld uit te delen. Ze moesten het zelf verdienen door het blad te verkopen. Nadat we ze daarvan hadden overtuigd, hebben we het publiek bewust gemaakt van deze benadering. In het begin gebeurde het vaak dat men een verkoper geld gaf als aalmoes, zonder de intentie het tijdschrift mee te nemen. Nu koopt men The Big Issue omdat men geinteresseerd is, dus niet alleen uit medelijden met de dakloze verkoper. Het accent is hierdoor meer op de transactie komen te liggen; dat ligt in onze bedoeling.”

Voordat de verkopers de straat op gaan, moeten ze een speciale cursus volgen waarbij ze instructies krijgen over gedragsnormen in verkoopsituaties. Om te voorkomen dat ze na de eerste werkdag niet meer terugkeren, krijgen ze slechts tien exemplaren mee. Met het geld dat ze verdienen kunnen ze weer nieuwe bladen kopen. Komen ze niet terug dan betekent dat het einde van hun carriere bij The Big Issue. Inmiddels zijn er tweeduizend dakloze verkopers. Omdat er maar zo'n achthonderd nodig zijn, wisselen ze elkaar af. Sommigen zijn door het werk in staat een regelmatiger leven te leiden. Een aantal heeft zelfs weer een dak boven het hoofd.

Bird benadrukt dat The Big Issue is ontstaan uit een sociaalmaatschappelijke betrokkenheid. “Ik schakelde geen professionals in om het blad van de grond te helpen; die vertellen je alleen maar wat je moet doen en streven vooral naar efficientie. In plaats daarvan koos ik voor samenwerking met werklozen, daklozen, gesjeesde studenten en andere kanslozen.” Bij de produktie en distributie van het blad zijn momenteel veertig medewerkers (in loondienst) betrokken. Het non-profit karakter van het blad bepaalt bovendien dat al het verdiende geld weer in het tijdschrift wordt geinvesteerd.

Al na elf maanden bleek The Big Issue in staat zichzelf financieel te bedruipen. De steun van de Body Shop bij het aanzuiveren van tekorten is sindsdien niet meer nodig geweest. Door zijn grote oplage oefent het blad een sterke aantrekkingskracht uit op adverteerders. Voor de redactie een reden om te besluiten het blad in augustus van het vorig jaar niet meer maandelijks maar om de twee weken uit te geven. Maar de vraag werd groter en groter. Deze zomer besloot de redactie over te gaan op het maken van een weekblad.

Het op A4-formaat gedrukte tijdschrift is niet alleen verkrijgbaar in Londen, maar ook in Brighton en Manchester. Als gevolg van het grote succes in Engeland wordt The Big Issue tegenwoordig ook zelfstandig uitgebracht in Glasgow en Edinburgh. Volgens Mel Young, medewerker van de Schotse Big Issue, is het blad een groot succes bij het publiek. Hoewel ze pas enkele maanden bezig zijn loopt de oplage al op naar de vijftigduizend. In Glasgow zetelt de Schotse redactie die de tweewekelijkse editie van de The Big Issue verzorgt. In opzet en uiterlijk komt het blad overeen met de Engelse, alleen de inhoud richt zich vanzelfsprekend meer op Schotse aangelegenheden.

De veertig pagina's, die het telt, zijn afwisselend in kleur of zwart-wit uitgevoerd. De opmaak is vooral druk. Zoals in de meeste opiniebladen zijn ook in The Big Issue doorsneerubrieken als binnenland, buitenland en kunst & cultuur terug te vinden. Daarnaast wordt er in de achtergrondartikelen vooral aandacht besteed aan de daklozen-problematiek en het sociaal-economisch overheidsbeleid.

De daklozen zorgen zelf voor een belangrijk deel van de kopij. Aardig is de rubriek met gedichten van daklozen, die over het leven op straat gaan. De kracht van het blad ligt vooral in de mogelijkheid die het de lezer biedt deelgenoot te worden van de ervaringen van de daklozen, meer dan dat het informatie verschaft over (inter)nationale ontwikkelingen en/of culturele evenementen.

Zelf heeft Bird, inmiddels 47, ook ervaring in het op straat leven. “Ik groeide op in een probleemgezin in West-Londen. Op mijn tiende liep ik weg van huis. De vijf jaren die daarop volgden, heb ik af en aan doorgebracht op straat of in instituten. Pas vanaf mijn twintigste ben ik een 'normaal' leven gaan leiden.”

Ondanks zijn afkomst (hij komt uit een arbeidersgezin) en zijn bemoeienissen in het verleden met links-radicale actiegroepen, wil Bird voorkomen dat een bepaalde politieke kleur de boventoon voert in The Big Issue. “Het probleem van de daklozen is niet gebonden aan een bepaalde klasse of politiek. Het raakt iedereen. Daarom is het van belang dat de problematiek niet wordt toegeeigend door een bepaalde politieke partij of groepering. Wij hopen door middel van het tijdschrift zoveel mogelijk mensen, van alle rangen en standen, te betrekken bij het daklozen-vraagstuk.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden