'THE ADJUSTER'

Met de onderlinge menselijke communicatie in de westerse wereld is het niet zo best gesteld. Een verlies aan familiebanden en tradities en een toenemende individualisering maken dat mensen steeds meer op zichzelf worden teruggeworpen. Toch zoeken ze naar vormen van contact en van samenleven om aan gevoelens als liefde, verdriet en genegenheid uiting te geven. Daarvoor maken ze onder meer gebruik van de modernste communicatiemiddelen.

Deze problematiek is een telkens weerkerend thema in het werk van de Canadese filmmaker van Armeense afkomst, Atom Egoyan (1960). Na werk voor televisie-series als 'Twilight zone' en 'Alfred Hitchcock presents' en enkele korte films verraste hij in 1984 cinefiele kringen met de speelfilm 'Next of kin'.

Drie jaar later volgde zijn internationale doorbraak met 'Family viewing' en twee jaar geleden oogstte hij succes met 'Speaking parts'. Sindsdien gaat het snel met de carriere van de jonge cineast, want vorig jaar al presenteerde hij in Cannes 'The adjuster'.

Om de thematiek in zijn werk zo adequaat mogelijk tot uitdrukking te brengen, zoekt Egoyan filmvormen die tot op heden iedere kijker bij de strot gegrepen moeten hebben. Vooral Egoyans verrassende gebruik van video en bijvoorbeeld beeldtelefoons vielen daarbij op. Door de loop der jaren is er echter in zijn werk een duidelijke tendens tot stilering te bespeuren, die in 'The adjuster' een voorlopig hoogtepunt vindt. De kilte in de omgang tussen mensen wordt in deze film nadrukkelijk vormgegeven in een fascinerende kaalheid van de afzonderlijke beelden en manier van vertellen. Gevoelens worden inhoudelijk vertaald in afgewogen materiele waarden en Egoyan vond daar de passende filmvorm voor.

Brand

Noah is een schade-expert, die na een brand de slachtoffers te hulp schiet. Hij brengt ze onder in een motel en poogt samen met hen de schade te inventariseren en in geld uit te drukken. Met vrouwelijke slachtoffers wil hij ook nog wel het bed delen, als hij de indruk heeft ze daarmee - in hun shock-toestand - te kunnen helpen. Noah woont in een modelwoning op een kale zandvlakte buiten de stad. Hij woont samen met Hera, haar zoon Simon en haar zuster Seta. Hera, een rol van Egoyans echtgenote Arsinee Khanjian die in al zijn films te zien was, werkt op een kafkaiaans vormgegeven instituut waar pornofilms en lectuur worden geclassificeerd. Stiekem neemt ze met een videocamera de aan haar vertoonde films op. Haar zus bekijkt die opnamen thuis. Hera heeft de uit Beiroet afkomstige Seta haar hele leven al deelgenoot gemaakt van alles wat ze leerde en deed.

Bizarre spelletjes

Hiertegenover staat het bizarre echtpaar Bubba en Mimi. Hij is een ex-football professional, zij was ooit cheer leader. Ze zijn schatrijk en verzinnen de meest bizarre spelletjes om seksueel aan hun gerief te komen. Verbijsterd zit je al in het begin van 'The adjuster' naar een scene in de metro van Toronto te kijken waar een dure dame ten overstaan van de medereizigers haar gerief haalt bij een vieze, dronken zwerver. Bubba's oog valt op een gegeven moment op Noahs woning, die hij tenslotte als zogenaamde filmproducent een aantal dagen ter beschikking krijgt.

Egoyan heeft zijn nieuwste produktie opgezet als een puzzel, waar je als kijker langzamerhand steeds meer vat op krijgt. Zeker in de eerste twintig minuten vraag je je per scene af wat er nu weer aan de hand is. Daar moet je je voor openstellen en alle vraagtekens die je plaatst, moet je over je heen laten komen. Want net zo koel en berekenend als zijn personages komt Egoyan tot oplossingen die soms heel verrassend zijn.

Vrolijk kan niemand worden van de kaalslag op het terrein van menselijke gevoelens en verhoudingen zoals Egoyan ons die in 'The adjuster' voorhoudt. En uiteindelijk zit 'm daar ook de makke van zijn film. Alles is zo berekenend en mooi in beeld gebracht, iedere - op het eerste gezicht - onvolkomenheid blijkt bij nader inzien zo ontzettend te kloppen, dat je tenslotte, door zoveel emotionele leegte, waar slechts weerwerk tegen wordt gegeven door de schitterende muziek, versuft achterblijft en wel moet schreeuwen om gevoel. Als dat Egoyans opzet was, is hij geslaagd.

Amsterdam-De Uitkijk, Den Haag-Filmhuis, Rotterdam-Venster, en Nijmegen-De Marienburg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden