Terwijl de trein stilstaat

Lucide horlogemakersproza, dat herinnert aan Nicolaas Matsier en dat we in Nederland te lang hebben gemist

De jonge Vlaamse schrijver Christophe Van Gerrewey(1982) verwijst met de titel van zijn tweede roman 'Trein met vertraging' onmiskenbaar naar 'De trein der traagheid' van zijn landgenoot Johan Daisne, uit 1950. Maar terwijl Daisne's befaamde roman behoorde tot het vrijwel uitgestorven genre van het magisch-realisme en de trein beschrijft als vervoersmiddel naar het dodenrijk, spreekt uit Gerrewey's boek juist een uiterst werkelijkheidsgezinde en analytische geest en gaat het over een alledaagse trein met een keurig dienstrooster.

'Trein met vertraging' is het minutieuze verslag van een treinreis van Oostende naar Antwerpen, opgetekend vanuit het perspectief van een aantal passagiers en een conducteur. Letterlijk minutieus: de verschillende hoofdstukken beschrijven steeds twee à drie minuten.

Als in een soort 'Huis clos' van Sartre zitten de verschillende personages opgesloten in hun compartiment, het ernstige en mooie meisje Roos, de journalist Dirk, zwartrijder Kris, de gefrustreerde vrijgezel Marc, wat schoolkinderen met hun onderwijzers, een stelletje studenten, de conducteur René.

Het lag voor de hand al hun gedachten en bewegingen apart in te kleuren, er een bont gezelschap van totaal verschillende individuen van te maken, maar Van Gerrewey doet het tegendeel. Alle reizigers klinken min of meer hetzelfde: analytisch, precies, reflecterend. In feite zijn ze allemaal projecties van de schrijver.

Het effect is, opmerkelijk genoeg, heel overtuigend. In plaats van prietpraat en persoonlijke accentverschillen krijgen we nu een soort dieptestructuren van reacties en beweegredenen, haast essayistisch in beeld gebracht. Als Roos tegenover de geile, opdringerige Marc komt te zitten denkt ze bijvoorbeeld niet 'viespeuk' maar: "Het gespreksonderwerp waar hij nu naar zoekt - de ideeën brabbelen en stamelen bijna prematuur uit zijn mond tevoorschijn - is een middel om een doel te bereiken dat, als ze het extreem durft te stellen, belachelijk eenvoudig is: hij wil in of op haar lichaam ejaculeren."

De vrouwbeluste man tegenover haar ziet dan weer het volgende: "De kaaklijn van haar gezicht, vooral als ze het een beetje afwendt (...) is een perfecte raaklijn, aanleunend bij het orthogonale assenstelsel waarin haar hoofd gekaderd kan worden (...) een bijna perfecte asymptoot." Dit is geen plat, kleurrijk realisme maar intelligent en interpreterend horlogemakersproza, proza dat ik alweer een tijdje node gemist had in de Nederlandstalige literatuur. Het doet denken aan wat vroeger wel heette Revisor-proza, en dan vooral aan het werk van Nicolaas Matsier. Het is het tegendeel van wat je, kortzichtig natuurlijk, uit Vlaanderen verwacht: barokke, woordenrijke teksten.

Door die afstandelijke, meticuleuze gedetailleerdheid van alles wat deze passagiers zien en meemaken als de trein tussen twee Gentse stations door een technische storing stilvalt, zie je opeens hoe rijk en betekenisvol zelfs de onnozelste werkelijkheid is, van een reclamebord, een sudoku in de krant, van mensen die zich ergeren en verder willen reizen. Juist Van Gerreweys abstraherende aanpak brengt een tijdloosheid teweeg die Daisne twee generaties eerder met veel symboliek en zware accenten probeerde te bewerkstelligen.

En passant, of juist door stil te staan, is 'Trein met vertraging' ook een roman die de zwakheden van onze tijd en generatie in beeld brengt, heel subtiel: ons consumentisme, onze haast, onze afhankelijkheid van sociale media, ons individualisme. In zekere zin is het daarmee een moderne zedenschets, maar zonder moralisme.

Deze week kreeg deze veelbelovende, lucide schrijver de Vlaamse Debuutprijs toegekend. Ik kijk alvast uit naar zijn volgende boek.

Christophe Van Gerrewey: Trein met vertraging. De Bezige Bij, Antwerpen; 240 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden