Terugkeer van Syriëgangers wordt niet gefaciliteerd

Deze vrouw in Raqqa wil met haar kind terug naar Nederland. Beeld vrt

De overheid helpt Syriëgangers niet om terug te keren, maar wil ze wel vervolgen. Veroordeling bij verstek is ook mogelijk.

De twee Syriëgangers Houssaine Z. (27) en Saad C. (28) kunnen een dagvaarding op de mat verwachten. Tenminste, als het Openbaar Ministerie erin slaagt met ze in contact te komen. De twee Rotterdammers, die eind 2015 naar Syrië vertrokken, zitten waarschijnlijk nog steeds in IS-gebied. Maar dat staat vervolging niet in de weg, kondigde het OM gisteren aan. Desnoods een veroordeling bij verstek, zoals ook bij andere jihadisten gebeurde.  

De rechtbank in Rotterdam heeft vorige week nog een zaak tegen tien verdachten uitgesteld. Ook andere rechters zullen verwachten dat het OM alles op alles zet om de Syriëgangers op te sporen, zodat ze aanwezig kunnen zijn bij de behandeling van hun eigen strafzaak. Geen gemakkelijke klus. Of zoals Jelle van Buuren, terrorismedeskundige aan de Universiteit Leiden, het verwoordt: het OM kan moeilijk een busje richting Syrië sturen om de verdachten daar op te halen.

Zelf regelen

De Nederlandse overheid stelt zich ondertussen op het standpunt dat Syriëgangers er zelf voor gekozen hebben te vertrekken, dus ook zelf hun terugkeer moeten regelen. Dat betekent dat wie terug wil naar Nederland niet wordt opgehaald, maar alleen begeleiding krijgt als hij zelf een Nederlandse ambassade of consulaat in de regio weet te bereiken. 

Dat er onder de ongeveer 190 Nederlanders die waarschijnlijk nog in Syrië en Irak zitten, mensen zitten die terug willen, is bekend. Het Belgische tv-programma Terzake sprak onlangs nog met een Nederlandse vrouw die net buiten Raqqa met haar kind in een vluchtelingenkamp zit nadat zij IS-gebied verliet. Ze wil graag terug naar Nederland voor het welzijn van haar kind, maar kan naar eigen zeggen geen kant op. 

Er is dus een situatie ontstaan dat de overheid wil dat het OM daadkrachtig optreedt tegen Syriëgangers door ze alvast te veroordelen, terwijl terugkeer niet wordt gefaciliteerd. Eerder waarschuwde de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten al dat dat ten koste kan gaan van het belangrijke recht voor verdachten om bij hun eigen strafzaak te zijn. Want elke verdachte heeft dat recht, ook in een terreurzaak. 

Effectiviteit

Bovendien kunnen maatregelen elkaar tegenwerken, waarschuwde de Inspectie Veiligheid en Justitie onlangs in een evaluatierapport. Dat gaat ten koste van de effectiviteit. Als voorbeeld noemt de Inspectie de wens om uitreizigers te vervolgen voor hun daden, tegenover het intrekken van het Nederlanderschap van die mensen. Syriëgangers kunnen dan niet meer naar Nederland terugkeren, maar kunnen dus ook hun straf niet uitzitten. 

Die situatie is misschien niet ideaal, maar wel logisch, zegt Van Buuren. "Het antiterreurbeleid heeft verschillende doelen. Dat is rechtvaardigheid aan de ene kant, maar ook het beperken van het veiligheidsrisico voor Nederland. Door die verschillende doelen, kunnen ook de maatregelen soms tegenstrijdig zijn."

'Schizofreen beleid'

Bart Nooitgedagt, advocaat bij De Roos & Pen die eerder terreurverdachten bijstond, is kritischer. Hij spreekt over 'een schizofreen beleid', waarmee Nederland ook nog zijn verantwoordelijkheid over zijn onderdanen ontloopt.  "Terugkeer wordt niet gefaciliteerd uit vrees voor de veiligheid in Nederland. Maar feitelijk wordt daarmee gezegd, laat ze maar elders een gevaar voor de veiligheid zijn."

De eerste zitting tegen de Rotterdammers Houssaine Z. en Saad C. staat 24 oktober gepland. Het OM zegt er alles aan doen om de mannen daarvan op de hoogte te brengen, onder andere via sociale media. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden