Terugkeer / Gewond Srebrenica heeft niets te bieden

SREBRENICA - De Werkgroep Nederland-Srebrenica wil de terugkeer van moslims naar de stad bevorderen. Maar die zijn niet happig: vorig jaar kwamen er 45 'thuis'.

Het uitzicht over Srebrenica vanuit de heuvels ten zuiden van de stad is bepaald niet opwekkend. In de avondzon ligt de gewonde, nog lang niet herstelde stad in het oosten van Bosnië-Hercegovina. Kapotgeschoten, half afgebrande huizen waar mensen in wonen. Geen glas in de ramen, maar plastic dat wappert in de felle wind.

Het warenhuis is nooit heropend, het cultureel centrum stort van ellende bijna in elkaar, de straten zitten vol kuilen. En er zijn vooral heel weinig mensen op straat.

Twee jaar geleden besloot de internationale gemeenschap ernst te maken met de terugkeer van de verdreven mosliminwoners van Srebrenica. De autoriteiten van de Republika Srpska in Banja Luka, het Servische deel van Bosnië, hadden lang genoeg dwars gelegen, vond men.

Maar er was een probleem. Vrijwel alle huizen die ooit aan moslims toebehoorden, werden bewoond door Serviërs, gevlucht uit andere delen van het land. Waar moesten die heen? Er kwam een oplossing: het plaatselijke hotel kon, in ieder geval tijdelijk, onderdak bieden. Veertig kamertjes werden in gereedheid gebracht.

,,Een nauwe bedoening'', zegt Abel Herzberger. ,,Ik vind het nogal uitzichtloos, en ik maak me er zorgen over. Die Servische vluchtelingen hebben ook moeilijkheden. Niet te vergelijken met wat de moslims is overkomen, maar ze zitten in een heel onzekere situatie. Dat is natuurlijk ook als haat te mobiliseren als je ze allemaal bij elkaar stopt in een afgetrapt hotel.''

Herzberger is de baas van de Werkgroep Nederland-Srebrenica. Die is in de door de Serviërs gedomineerde stad om door haar aanwezigheid de terugkeer voor moslims minder bedreigend te maken. Hij heeft vorig jaar welgeteld vijfenveertig moslims zien terugkeren. Veel te weinig, vindt Herzberger, want zo bouw je nooit een gemeenschap op waarin de teruggekeerden zich thuis voelen.

Hij geeft een voorbeeld van een vrouw die anderhalf jaar geleden terug kwam. ,,Vroeger liep ze hier rond, ging naar het warenhuis. Misschien kocht ze niks, maar ze had het toch leuk, want ze ontmoette mensen die ze kende. Maar die mensen zijn er niet meer. Alle herinneringen aan mannen die hier niet meer rondlopen, aan kinderen die hier niet meer spelen. Dat is een ontzettend pijnlijke confrontatie.''

Zulke voorbeelden zijn aan Omer Spahic niet besteed. Na een gedwongen afwezigheid van zes jaar drijft hij opnieuw zijn ascenica, een restaurant voor traditioneel Bosnische gerechten, vlak achter het vervallen cultureel centrum. Klein van stuk, dikbuikig en drukdoend bedient hij zijn gemengde klantenkring. Aanwezig: een Servische politieman, een met een moslimvrouw getrouwde Serviër en een moslim die prullaria verkoopt vanuit een marktstalletje.

,,Dit is mijn plek'', vertelt Spahic. ,,Voor mij was het heel normaal om terug te komen. Ik ben hier geboren, heb hier mijn hele leven gewoond. Er is geen geluk op het land van een ander. Politiek interesseert me niet. Ik wil gewoon mijn werk doen. Deze ascenica is al dertig jaar van mij. Mijn buren komen hier weer, net als andere Servische klanten. Alles is zoals het was.''

Er is, vervolgt de restauranthouder, altijd een toekomst geweest voor 'normale mensen' in Srebrenica. ,,Je hebt extremisten aan alle kanten, maar die vormen minderheden. De meerderheid bestaat uit normale mensen. De meerderheid van de mensen kán met elkaar samenleven.''

Maar wat te doen in een stad waaruit alle werkgelegenheid verdwenen is? Niemand komt meer naar de geneeskrachtige bronnen, de mijnen in de omgeving zijn gesloten. Srebrenica en omgeving zijn 'extreem onderontwikkeld', oordeelde zelfs de regering van de Republika Srpska. Om daar wat aan te doen, stelde de gemeenteraad van de stad onlangs een resolutie op waarin Banja Luka werd gevraagd meer van de eigen inkomsten te mogen gebruiken voor wederopbouw. Nu verdwijnt zeventig procent in het budget van de Republika Srpska.

De autoriteiten wezen het verzoek af, nog voor het officieel te hebben ontvangen. De resolutie zou neerkomen op autonomie voor Srebrenica, was de redenering, en daar kon geen denken aan zijn. ,,Die afwijzing betekent'', stelt burgemeester Shefket Hafisovic vast, ,,dat Banja Luka ook in de toekomst geen enkele speciale aandacht aan Srebrenica wil besteden. De mensen willen wel, maar in de huidige economische omstandigheden is het erg moeilijk.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden