Terugkeer Chailly is ware triomftocht

Klassiek

Adams, Harbison, Gershwin Koninklijk Concertgebouworkest *****

De terugkeer van Riccardo Chailly naar het Koninklijk Concertgebouworkest - een heus charme-offensief van beide kanten - is uitgelopen op een soort triomftocht. Maestro Chailly is back with a bang zoals de Engelsen dat noemen.

Na de zeer succesvolle concerten vorige week, met muziek van Henze en Mendelssohn, werpen het orkest en zijn oud-chef-dirigent zich deze dagen op Amerikaanse muziek van Adams, Harbison en Gershwin. Dat doen ze samen met de klassiek geschoolde jazzpianist Stefano Bollani. Vanavond krijgen zij nog gezelschap van jazz/popzanger José James voor het Koninginnenachtconcert. En morgen spelen orkest en Chailly op de kop van het Java-eiland voor de nieuwe koning en koningin, met weer een andere onverwachte gast - dj Armin van Buuren (zie foto).

De langverwachte terugkomst van Chailly is dus optimaal uitgebuit met maar liefst acht optredens in amper twee weken. Daarbij introduceerde Chailly vijf voor het KCO nieuwe composities. Alleen Gershwins Pianoconcert in F had het orkest al eens gespeeld. Maar niet met Stefano Bollani, een werkelijk fantastisch pianist die in Italië een sterstatus heeft en die vrijdagavond met zijn vertolking het Concertgebouw op stelten zette.

Voorafgaand aan het concert in de AAA-serie, dat deze keer de grenzen tussen klassieke muziek en jazz verkende, memoreerde orkestdirecteur Jan Raes nog even dat Chailly ooit drummer was geweest, én dat hij destijds de grondlegger was van de A-serie. Voor het opzetten en succesvol maken van die serie met avontuurlijke moderne muziek is het orkest hem nog steeds dankbaar, aldus Raes.

Met 'Lollapalooza', dat John Adams in 1995 voor Sir Simon Rattle schreef, spurtten Chailly en het KCO uit de startblokken. Hier was meteen de energie tussen musici en dirigent voelbaar, een energie die de hele avond zou blijven vonken. Niet alleen was het opwindend om te horen, het zag er spetterend vitaal uit. Chailly is vooral ook een dirigent om je visueel aan te laven.

In de symfonische suite uit Gershwins opera 'Porgy and Bess' zitten heel wat kansen voor verschillende orkestmusici om solistisch uit te pakken, en ze deden dat stuk voor stuk met groot elan. Chailly nam het werk in 2010 op met zijn nieuwe orkest in Leipzig, maar hier in Amsterdam klonk het net even scherper en kernachtiger.

Net als Gershwins Pianoconcert in F dat ook op die cd staat. Wat pianist Bollani hier uithaalde, was fenomenaal. Hoe hij aan het slot van het eerste deel orkest en Chailly als het ware op sleeptouw nam, dat doen weinigen hem na. Bollani maakte ook voor eens en voor altijd een eind aan de discussie of Gershwins concert wel bij de klassieke canon hoort. Een klassiek opgeleide jazzpianist en een ooit drummende dirigent namen hier diep de hoed af voor de componist.

Toegiften konden na deze uitzinnig onvangen uitvoering niet uitblijven. In Gershwins 'Rialto Ripples' dansten Bollani's vingers over de toetsen alsof hij ter plekke aan het improviseren was. Dat deed hij daarna echt in een spectaculair uitgevoerde ragtime van Scott Joplin, waarbij hij aan het eind zelfs zijn handen ieder in een andere maatsoort liet spelen. Ongelofelijk knap.

Chailly was er inmiddels pontificaal bij gaan zitten en keek en luisterde er met ons en de orkestleden verbaasd, zo niet verbijsterd naar. Dat had hij dan ook nog voor elkaar gekregen, Bollani succesvol in Nederland introduceren. Ja, een klein triomfantelijk offensief was het wel, die terugkeer van Chailly. Vorige week hoorde ik iemand na afloop van het concert over hem zeggen: 'Als ze ooit een opvolger voor Jansons zoeken, dan weet ik wel wie ze moeten nemen!' Goeie grap!

Peter van der Lint

Vanavond spelen het KCO en Chailly het Koninginnenachtconcert met Bollani en José James, morgen het openluchtconcert aan het IJ met dj Armin van Buuren.

Jeugdconcert

Toeters en Taart Oorkaan en het Amstel Quartet *

Het podium is vol ballonnen, slingers en confetti en de zaal zingt uit volle borst een verjaardagslied. Maar eigenlijk is het theaterconcert 'Toeters en Taart' om te huilen. Hoe kan een coproductie tussen Oorkaan en het Amstel Quartet ontaarden in een show die aan Bassie en Adriaan doet denken?

Remco Jak op sopraansaxofoon, Olivier Sliepen op altsaxofoon, Bas Apswoude op tenorsaxofoon en Ties Mellema op baritonsaxofoon staan bekend als een swingend en verrassend kwartet dat al vaak in de prijzen is gevallen. Met verve spelen ze werk van hedendaagse componisten als György Ligeti, Philip Glass, Michael Nyman, Peteris Vasks en Arvo Pärt. Ook zijn ze eraan gewend om film, mime of theater in hun spel te integreren.

Oorkaan, voortgekomen uit het Productiehuis Jeugdconcerten van Het Concertgebouw, heeft een lange staat van dienst. Het productiehuis brengt bekende musici en theatermakers bij elkaar in theatrale concerten, die variëren van objecttheater op vioolmuziek tot film met een live geluidscollage of een percussieconcert in houten huisjes. Muziek en theater kunnen elkaar versterken maar in 'Toeters en Taart' is het tegenovergestelde het geval, bezig zijn met theater verzwakt de muziek.

Het heeft alles te maken met de ongelukkige keuze om de saxofonisten niet met acteurs te laten samenwerken maar gedurende de hele voorstelling zélf te laten acteren. De musici doen hun best maar niemand kan in enkele weken repetitietijd het acteursvak onder de knie krijgen. Het is schrijnend om te zien hoezeer dit ten koste gaat van hun muzikale prestaties.

Dan is er ook nog de onhandig gekozen verhaallijn. De jarige Job in 'Toeters en Taart', Remco Jak, heeft een probleem met zijn sopraansaxofoon en tijdens het musiceren vallen tot zijn verbazing de onderdelen van het instrument op de grond. De composities, die in dit concert variëren van Bach en Vivaldi tot Hendrickx en Pärt, hebben daar natuurlijk onder te lijden.

Zo af en toe krijgt de muziek alle ruimte en hoor je hoe virtuoos de mannen spelen. Het grootste deel verspillen zij hun tijd en talent met onhandig schimmenspel achter een beddenlaken en flauwe toneelstukjes rond het bakken van een verjaardagstaart.

Toch blijft het kinderpubliek bij de les. Ze lachen om de grapjes en zingen mee als het moet. Dat komt doordat de saxofonisten zich ondanks het multitasken enthousiast over het toneel bewegen en op een ontwapenende manier contact leggen met de kinderen.

Anita Twaalfhoven

Info: www.oorkaan.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden