Terugblikkend was Emile Roemer niet de gedroomde leider

Beeld ANP

Na elf jaar in de Tweede Kamer en bijna acht jaar leiderschap van de SP verlaat Emile Roemer de Haagse politiek. Hij vertrekt in januari. Kamerlid Lilian Marijnissen, dochter van prominent en partijoprichter Jan Marijnissen, volgt hem op als fractievoorzitter en partijleider.

Na zeven verkiezingen vindt Roemer het mooi geweest. Bij de laatste Kamerverkiezingen is de partij stabiel gebleven en bij de provinciale verkiezingen is zelfs heel goed gescoord, memoreert hij. Roemer had ook graag de SP in het kabinet gezien. "Dat is niet gelukt. Maar onze tijd komt. Het is niet de vraag óf de SP gaat regeren, maar wanneer."

Na het aantreden van een nieuw kabinet is het volgens Roemer tijd voor een nieuwe fase in de partij. “Ik wil graag de weg vrijmaken voor een nieuwe lichting. Mijn deel van de missie zit erop.” De episode van Roemer begon in maart 2010. Hij trad aan zoals hij ook vertrok, met een ontspannen lach en een grap. Hij volgde destijds Agnes Kant op.

Zijn vastberadenheid en zijn oog voor ontspanning maakten dat Roemer de touwtjes van de SP-fractie acht jaar in handen hield. Er werd al jaren in Den Haag gespeculeerd over het einde van zijn leiderschap. Voor de SP is buitenparlementaire actie nog steeds de belangrijkste prioriteit, maar aan het Binnenhof bleef de SP onder Roemer een tandeloze tijger.

De grootste nederlaag leed hij misschien wel bij de verkiezingen in 2012. In de peilingen maakte de SP serieus kans om de grootste partij van Nederland te worden. Samen met Mark Rutte van de VVD leek Emile Roemer te strijden om het premierschap. Maar Roemer werd de minister-president die Nederland nooit heeft gehad; de relatieve nieuweling PvdA’er Diederik Samsom kwam in een paar weken omhoog, trok kiezers weg bij de SP, en dompelde Roemer in mineur. De SP bleef steken op vijftien zetels.

Niet de gedroomde leider

Als oppositieleider kwam de sympathieke Roemer niet uit de verf. Hij was actief en was fel, maar miste dossierkennis en liet zich dikwijls aftroeven door een gewiekste premier Rutte en een debatkanon als PvdA-leider Diederik Samsom. De fractie mopperde, meestal alleen achter de schermen.

Precies een jaar geleden, in de aanloop naar de campagne voor de verkiezingen van de Tweede Kamer, was er in het AD alweer anoniem kritiek kwam op zijn leiderschap. De SP zou geen vooruitgang boeken. Zo ging de partij met Roemer richting stembusstrijd die dramatisch verliep. De SP riep hardop dat de uitslag meeviel, maar de werkelijkheid is dat de partij een zetel inleverde en uitkwam op 14, ondanks het megaverlies van 29 zetels bij electoraal concurrent PvdA die nog maar 9 zetels bezet. Het gemor over het leiderschap zwol weer aan.

Terugblikkend was Emile Roemer niet de gedroomde SP-leider. Maar het moet opgemerkt dat de Socialistische Partij onder zijn bewind een kleine metamorfose heeft ondergaan. Zijn voorganger Agnes Kant heeft zich nooit weten te ontworstelen aan de dominantie van partijoprichter en boegbeeld Jan Marijnissen. Roemer lukte dat wel.

Sharon Gesthuizen, oud-Tweede Kamerlid die vergeefs probeerde partijvoorzitter te worden, heeft dit zeer gewaardeerd in Roemer. Zij publiceerde eerder dit jaar het boek ‘Schoonheid, macht, liefde’ over haar politieke ervaringen. Daarin beschrijft zie hoe Roemer, veel meer dan Jan Marijnissen en Agnes Kant ooit gedaan hebben, de fractie vrijheid gunde. “Minder centralisme. Alsof er een raam wordt opengezet in de fractie. Er waait een frisse wind naar binnen. Zuurstof.”

Gesthuizen schrijft ook: “Het is duidelijk dat het roer om is: waar eerder wantrouwen en scepsis de hoofdbestanddelen waren van de fractiediscipline, zijn de uitgangspunten nu juist tegenovergesteld. We mogen los, gaan met die handel!” Ze krijgt toestemming om een initiatiefwet te maken met de VVD. Voor SP-begrippen zeer zeldzaam.

Ook kiezers waardeerden al snel het optreden van Roemer. In 2010 werd hij partijleider, in 2011 kozen de kijkers van EenVandaag hem tot ‘politicus van het jaar’. Ondervraagden typeerden hem als ‘authentiek’, ‘sociaal’ en ‘respectvol’. En, niet onbelangrijk, Roemer bracht de humor terug in de Kamer. Zelf zei hij tijdens de persconferentie: “Ik ben zo iemand van wie je wel een tweedehands auto wilt kopen.”

Serieuze partner

Voor andere partijen werd de SP onder leiding van Roemer een steeds serieuzere partner. Het stempel dat de Socialistische Partij toch vooral bestaat uit een groepje actievoerders, is hardnekkig. Maar langzaamaan kwam de SP in beeld bij de collega’s in de Kamer. Er viel met Roemer en zijn fractiegenoten best zaken te doen.

Het is veelzeggend dat de linkse samenwerking op dit moment sterker is dan ooit. Nadat deze zomer duidelijk werd dat er een centrum-rechts kabinet zou komen, hebben Lodewijk Asscher (PvdA), Jesse Klaver (GroenLinks) en Roemer elkaar veelvuldig opgezocht. Dat resulteerde eind oktober in een alternatief links oppositieplan voor het regeerakkoord. Het drietal wil tientallen miljarden euro’s vertimmeren aan de kabinetsplannen.

Het waren niet zozeer de voorstellen die opvielen. Het nieuws was vooral dat links elkaar na decennia van aantrekken en vooral afstoten elkaar eindelijk heeft gevonden in een akkoord. De SP-leider: “De deur staat wagenwijd open voor samenwerking.”

Het belangrijkste wapenfeit van Roemer ligt buiten het Binnenhof. Hij wist van de SP een serieuze bestuurderspartij te maken. Onder zijn leiding heeft de Socialistische Partij op tal van plekken in Nederland verantwoordelijkheid genomen. Roemer stipte vanmorgen met trots aan dat de SP bestuurt in de helft van de provincies en in vier van de zes grote steden. Dat is meer dan ooit tevoren.

Kers op de taart is deelname van de SP aan het gemeentebestuur van Amsterdam. In 2014 werd de almachtige PvdA naar de oppositie verbannen, niets minder dan een aardverschuiving in de Stopera.

In NRC Handelsblad biechtte Roemer in het voorjaar van 2014 hoe hij een overwinning als in Amsterdam viert. Met Metallica keihard aan, tuindeuren open, zodat de hele straat in zijn woonplaats Sambeek kan meegenieten. Hij vertelde ook over zijn persoonlijke bemoeienis met de formatie in Amsterdam. Samen met D66-collega Pechtold beïnvloedde hij door talloze telefoontjes met de lokale leiders de uiteindelijke samenstelling van de coalitie. SP en D66 sloten een verbond met VVD en gaven de sociaaldemocraten zo het nakijken. Pechtold verklaarde in diezelfde krant dat zijn partij en de SP ‘een gedeeld belang’ hadden: laten zien dat de partijen bestuurskracht hebben.

Die bestuurskracht van de SP is de afgelopen jaren steeds zichtbaarder geworden, maar niet overal. Nog altijd levert de partij geen enkele burgemeester. Roemer heeft dat nooit een prioriteit gevonden. Wat wel zijn onverdeelde aandacht had: deelname aan het kabinet. Vandaag zei hij: “Het is me niet gelukt. Onze tijd komt nog wel.” Maar dan zonder Roemer.

Lees ook:

- "Als de partij morgen een betere partijleider heeft gevonden, sta ik overmorgen weer voor de klas", zei Roemer in 2011 in een interview met Trouw.
Emile Roemer stopt als SP-voorman, Lilian Marijnissen volgt hem op

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden