Terug naar Schabbach

'Heimat' gaat over gewone mensen en het grote kwaad. Dus ook over ons.

Andrea Bosman schrijft elke week over ons vermaak, in de breedste zin van het woord. Reacties naar andreabosman@trouw.nl

'Heimat 1' draait in de bioscoop. De beroemde Duitse tv-serie over de belevenissen van de familie Simon uit Schabbach, vanaf het einde van de Eerste Wereldoorlog tot in de jaren tachtig, is onder toeziend oog van de maker zelf, de inmiddels 83-jarige regisseur Edgar Reitz, zorgvuldig digitaal gerestaureerd, 'beeldje voor beeldje opgepoetst' lees ik. In filmhuizen in het hele land wordt de serie momenteel in delen vertoond.

Ik moet erheen. Vooral vanwege de taal. Ik zag de serie als puber, later nog eens op dvd. Thuis keken we met mijn moeder en vonden dat het zangerige dialect van de inwoners van het fictieve Schabbach in de Hunsrück sterk leek op dat van de streek in Nordrhein-Westfalen waar zij vandaan kwam. En zoals zoon Paul Simon in de eerste aflevering in zijn uniform over de velden naar Schabbach komt gelopen, zo stelde ik mij de thuiskomst voor van Onkel Joseph, een broer van mijn oma die van het front deserteerde en vanaf Caen, dwars door Frankrijk heen naar huis liep. De andere mare over zijn terugkeer was dat hij zich een 'Heimatschuss' liet bezorgen: een schotwond die dusdanig ernstig was dat je naar huis moest. Ik weet niet welk verhaal ik mooier vond - en ik weet ook niet eens zeker of een van beide echt waar was.

Mijn familie was net zo'n 'normale' plattelandsfamilie als die van Reitz. Hij baseerde de serie op verhalen en figuren uit zijn eigen familie. Een schets tevens van een eeuw waarin radio's, auto's en andere verschijnselen van de moderne tijd voor grote veranderingen zorgden, maar waar ook het grote kwaad had kunnen ontstaan, te midden van al die gewone mensen met hun wensen, dromen, angsten, en ja, ook hun latente antisemitisme.

In ons filmhuis draait vanavond aflevering 2, 'Het middelpunt van de wereld'. Dat geeft niet, aflevering 1 kan ik thuis, ongerestaureerd, nog eens terugkijken. De zaal is redelijk gevuld voor een warme woensdagavond. Hoe slecht het celluloid er aan toe was weet ik niet, maar de gerestaureerde 'Heimat' op bioscoopdoek is een feest. De serie is grotendeels in zwart-wit opgenomen, sommige scènes zijn in kleur, soms alleen enkele objecten, zoals de drie eieren die grootmoeder Kat geel verft met haar kleinzoons Ernst en Anton, die wat afleiding nodig hebben sinds hun vader Paul zomaar weer uit het dorp weg wandelde. Heerlijk hoe uitgebreid Reitz de tijd neemt voor dit soort scènes. Wat 'Het middelpunt van de wereld' is? Als je een lijn trekt van de Noord- naar de Zuidpool, zegt een dorpsbewoner, dan loopt die dwars door Schabbach.

Paul is intussen in New York beland. Ver weg van Schabbach, maar 'Heimat' gaat dan ook over weggaan, vertelde Reitz aan Het Parool, toen hij onlangs in Amsterdam was. Dat deed hij zelf immers ook. Hij ziet een parallel met het heden, met de ruk naar rechts in Europa en waar dat toe kan leiden. Er zijn vele redenen om 'Heimat' te gaan zien.

Naar 'Heimat 1'

"Ook als je niet speciaal iets met Duitsland of de Duitse taal hebt is 'Heimat' de moeite waard", zegt mijn boekenclubvriend Johan, die ik na afloop in het Utrechtse filmhuis 't Hoogt tref. "Wil je dat óók opschrijven?"

Op de website van filminstituut Eye staat een overzicht van de filmhuizen waar de serie vertoond wordt: www.eyefilm.nl/heimat.

Hij is ook verkrijgbaar op dvd/blu-ray. Edgar Reitz is ondertussen alweer bezig met het oppoetsen van de overige delen 'Heimat'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden